ΟΙ ΝΟΡΜΑΝΔΟΙ ΣΤΗΝ ΚΑΤΩ ΙΤΑΛΙΑ – μέρος Ι

Η ιστορία των Νορμανδών βασιλέων της Σικελίας και Κάτω Ιταλίας είναι από τις συναρπαστικότερες που έχει να προσφέρει ο Μεσαίωνας. Πρόκειται για την ιστορία μερικών κατώτερων ευγενών με σκανδιναβικό αίμα και γαλλική γλώσσα και παιδεία που, με απόλυτα τυχοδιωκτικό πνεύμα, κατάφεραν μέσα σε λιγότερο από μισό αιώνα να συγκροτήσουν ένα από τα λαμπρότερα κράτη του ευρωπαϊκού Μεσαίωνα, του οποίου ο ολοκληρωμένα διαπολιτισμικός χαρακτήρας ίσως και να προβάλλει ως πρότυπο ακόμη και για την εποχή μας. Είναι η ιστορία ηγεμόνων που έχτισαν καθεδρικούς στολισμένους με βυζαντινά ψηφιδωτά και αραβικές διακοσμήσεις, που μιλούσαν όλες τις γλώσσες που χρησιμοποιούνταν και στις γραμματείες των παλατιών τους (λατινικά, γαλλικά, ελληνικά και αραβικά), που τα διακριτικά της εξουσίας και τα ρούχα τους ήταν ξεσηκωμένα από το Βυζάντιο, ενώ τα νομίσματά τους έφεραν επιγραφές και τίτλους στα αραβικά. Η ιστορία ηγεμόνων που προκαλούσαν κατάπληξη τόσο στους λατίνους ομόθρησκούς τους (που τους αποκαλούσαν σουλτάνους που απλά έτυχε και βαφτίστηκαν Χριστιανοί) όσο και στους μουσουλμάνους ταξιδιώτες (που απορούσαν πώς είναι δυνατόν άπιστοι βασιλιάδες να φέρονται ακριβώς όπως οι πιστοί του ισλάμ). Είναι η ιστορία ενός κράτους που για ένα μικρό διάστημα (ένα σκάρτο αιώνα) ένωσε θρησκείες, δόγματα, γλώσσες και λαούς.

Η ιστορία μας αρχίζει κάπου στα τέλη του 8ου αιώνα στη Σκανδιναβία. Διάφοροι λόγοι έσπρωξαν τους κατοίκους της στην αναζήτηση καλύτερης τύχης με κάθε μέσο και σε κάθε γωνιά της οικουμένης. Επιδρομές σε όλη την Ευρώπη, από την Ιρλανδία ως την Ανδαλουσία, άνοιγμα νέων εμπορικών δρόμων και ίδρυση ηγεμονιών στη Βαλτική και στη Ρωσία, αποικισμός της Ισλανδία και της Γροιλανδίας, εξερευνήσεις μέχρι τις ακτές της Βόρειας Αμερικής. Όλα αυτά είναι έργο αυτών που έμειναν γνωστοί στην ιστορία ως Βίκινγκς. Κι αξίζει κανείς να θυμίσει τον αφορισμό (που έχει όλη τη γοητεία της υπεραπλούστευσης) σύμφωνα με τον οποίο οι Δανοί ήταν οι καλύτεροι στο πλιάτσικο, οι Σουηδοί στο εμπόριο, ενώ οι Νορβηγοί ήταν μακράν οι καλύτεροι θαλασσοπόροι.

Η Γαλλία και δη οι βόρειες ακτές της δεν ξέφυγαν από τη μανία των επιδρομέων από τον Βορρά. Κάποιοι από αυτούς, όμως, θέλησαν κάποτε να εγκατασταθούν μόνιμα στα εδάφη της βόρειας Γαλλίας. Το 911, ο Φράγκος βασιλιάς Κάρολος ο Απλός κατάλαβε ότι είχε πολλά να κερδίσει αν οι αυτοί οι Βόρειοι γίνονταν υποτελείς του: δέχθηκε λοιπόν τις προτάσεις του αρχηγού τους, του Ρολλόν (ή μάλλον Hrólfr, ενός Νορβηγού που καθοδηγούσε πολεμιστές κυρίως Δανούς στην καταγωγή)  και, με τη συνθήκη που σύναψαν στο Σαιν Κλερ του ποταμού Επτ, τον έχρισε Δούκα της περιοχής που έμελλε να γίνει γνωστή ως Νορμανδία, δηλ. χώρα των ανθρώπων του Βορρά. Οι Σκανδιναβοί εγκαταστάθηκαν στα εδάφη που τους δόθηκαν, αναμίχθηκαν με τον ντόπιο πληθυσμό (φράγκικο και κελτικό) και υιοθέτησαν τη γαλλική γλώσσα και τα γαλλικά έθιμα.

Στις αρχές του 11ου αιώνα, η Νότια Ιταλία ήταν πολιτικά κατακερματισμένη: στα βορειοδυτικά υπήρχαν οι λομβαρδικές ηγεμονίες του Σαλέρνο, της Καπύης και της Νάπολης, μαζί με τη «ναυτική δημοκρατία» του Αμάλφι. Τα εδάφη της Καλαβρίας και της Απουλίας αποτελούσαν τα βυζαντινό θέματα Σικελίας και Λογγοβαρδίας, κατάλοιπα του εξαρχάτου της Ραβέννας: ο πληθυσμός τους ήταν σχεδόν αποκλειστικά ελληνόφωνος. Τέλος, η Σικελία βρισκόταν από τον 9ο αιώνα στα χέρια των Αράβων. Η κατάκτηση του νησιού δεν υπήρξε εύκολη για το Ισλάμ: χρειάστηκε πάνω από μισός αιώνας για να καμφθεί και η τελευταία βυζαντινή αντίσταση και να κυριευθούν οι Συρακούσες. Άλλωστε, αν ο πληθυσμός της Σικελίας είχε εξισλαμισθεί στα δυτικά του νησιού, στο ανατολικό μισό η πλειονότητα των κατοίκων παρέμενε ελληνόφωνη και ορθόδοξη.

Η ιστορία ή ο θρύλος που μεταφέρει ψήγματα ιστορίας μας λένε ότι το 1016 κάποιοι Νορμανδοί που επέστρεφαν από προσκύνημα στους Άγιους Τόπους αποβιβάστηκαν κοντά στο Σαλέρνο, πιθανώς για να προσκυνήσουν είτε στη μονή του Αγίου Βενέδικτου στο Μόντε Κασσίνο είτε στο ιερό του Αρχαγγέλου Μιχαήλ στο Μόντε Γκάργκανο. Φτάνοντας διαπίστωσαν ότι ένας στόλος Σαρακηνών πολιορκούσε την πόλη και αποφάσισαν να βοηθήσουν κι αυτοί τους πολιορκημένους. Λέγεται ότι η συμβολή τους ήταν τόσο καθοριστική στο να λυθεί η πολιορκία που οι Σαλερνιτάνοι τους ικέτεψαν να μείνουν στην πόλη τους. Ίσως και κάποιοι να έμειναν, πάντως αυτοί που γύρισαν στη Νορμανδία δεν θα παρέλειψαν να διηγηθούν τις εμπειρίες τους στους συμπατριώτες τους και κυρίως να τους εξηγήσουν πόσες ευκαιρίες για δόξα και πλούτο προσέφερε ο ιταλικός νότος.

Πράγματι, οι πιθανοί εργοδότες για μισθοφόρους δεν έλειπαν: οι Λομβαρδοί άρχοντες εμπλέκονταν συχνά σε δυναστικές έριδες ή σε τοπικούς πολέμους μεταξύ τους. Οι Βυζαντινοί, από την άλλη, δεν εγκατέλειψαν ποτέ την ιδέα ανάκτησης της Σικελίας από τους Άραβες (δεν είναι άσχετη με αυτή την αλυτρωτική τάση και η επιμονή τους να ονομάζουν θέμα Σικελίας τα εδάφη που κατείχαν στην Καλαβρία. Φαίνεται, επίσης, ότι η ονομασία του Βασιλείου των Δύο Σικελιών κατά τους νεότερους χρόνους οφείλεται κατά κάποιο τρόπο σε αυτή τη συνήθεια). Οι Νορμανδοί δεν άργησαν να φτάσουν στη Νότια Ιταλία και να υπηρετήσουν, μάλλον με αρκετή επιτυχία, διάφορους κυρίους: μόλις το 1029, ο δούκας της Νάπολης Σέργιος έδωσε ως φέουδο στον Νορμανδό Ραινόλφ την πόλη της Αβέρσα. Ο Ραινόλφ είχε βοηθήσει σημαντικά τον Σέργιο να ανακτήσει το δουκάτο του από το οποίο τον είχε εκδιώξει ο πρίγκιπας της Καπύης, Πάντολφ ο 3ος.   

Φτάνουμε έτσι στο χρονικό σημείο που θα εμφανιστεί στο προσκήνιο η οικογένεια που επρόκειτο να αλλάξει την ιστορία της Κάτω Ιταλίας. Ο Τανκρέδος, άρχοντας της Ωτβίλ (ενός ασήμαντου φέουδου ανάμεσα στην Κουτάνς και το Σαιν Λω) είχε την τύχη να αποκτήσει από τις δύο συζύγους του δώδεκα γιους. Δύσκολο να τακτοποιήσει τόσα παιδιά, πώς να ζητήσει τόσο πολλά ρουσφέτια ο δύσμοιρος! Οι δύο μεγαλύτεροι, ο Γουλιέλμος και ο Ντρε, αποφάσισαν να βρουν την τύχη τους στην Ιταλία και να μπουν στην υπηρεσία του κόμητος της Αβέρσα. Γρήγορα τους παρουσιάστηκε μια ευκαιρία: ο Βυζαντινός αυτοκράτορας Μιχαήλ, ο επονομαζόμενος και Παφλαγόνας, είχε αποφασίσει να εκμεταλλευθεί τις έριδες των εμίρηδων της Σικελίας και να ανακτήσει το νησί. Ένα μεγάλο εκστρατευτικό σώμα, υπό τις διαταγές του σημαντικότερου στρατηγού της εποχής, του Γεώργιου Μανιάκη ξεκίνησε για την επιχείρηση: οι Νορμανδοί βρέθηκαν να πολεμούν πλάι στα ξαδέλφια τους της Βαράγγιας Φρουράς του Βυζαντίου (ανάμεσα στους οποίους και ο Χάραλντ Χαρντράντα, κατοπινός βασιλιάς της Νορβηγίας). Οι πολεμικές επιχειρήσεις άρχισαν με τον καλύτερο τρόπο για τους Βυζαντινούς. Γρήγορα, όμως, το χρήμα σταμάτησε να ρέει κι άρχισε η μουρμούρα από τους Νορμανδούς και Ιταλούς μισθοφόρους. Ο Μανιάκης ανακλήθηκε, θύμα συκοφαντιών. Και η εκστρατεία τερματίσθηκε άδοξα. Τόσο άδοξα, που κατέληξε σε μια γενικευμένη εξέγερση στην Απουλία. Άλλη μια ευκαιρία για τους Νορμανδούς: ύστερα από επεισόδια των οποίων η εξιστόρηση θα χρειαζόταν πολλές σελίδες, ο Γουλιέλμος κατάφερε να εξασφαλίσει ένα καλό φέουδο γύρω από το Άσκολι και να πάρει τον ελαφρώς πομπώδη τίτλο του δούκα Απουλίας και Καλαβρίας. Όταν πέθανε, το 1041, τον διαδέχτηκε ο αδελφός του ο Ντρε.

Κάποια μέρα της ίδιας χρονιάς, ο Ντρε δέχτηκε στο Άσκολι την επίσκεψη του ετεροθαλούς αδελφού του, του Ροβέρτου. Ο νεαρός συνοδευόταν από μερικούς φίλους. Μαζί κι από τη φήμη του βλάκα της οικογένειας. Ποιός ξέρει γιατί… Σε κάθε περίπτωση ο άρχοντας του Άσκολι και κατ΄όνομα δούκας Απουλίας και Καλαβρίας έκρινε ότι το καλύτερο θα ήταν να ξαποστείλει τον νεαρό μακριά: του πρότεινε να εκστρατεύσει με λίγους άντρες στη Σκρίμπλα της Καλαβρίας και να κατακτήσει εδάφη από τους Βυζαντινούς. Ο Ροβέρτος ξεκίνησε με λίγα μέσα για να συναντήσει τη δόξα σε μια από τις χέρσες περιοχές του ιταλικού νότου. Κανείς δεν θα μπορούσε να προβλέψει ότι ο άνθρωπος αυτός επρόκειτο να ενώσει σε ένα κράτος ολόκληρη τη Νότια Ιταλία και τη Σικελία, να συντρίψει τις παπικές στρατιές και να τρομάξει τους αυτοκράτορες του Βυζαντίου. Κανείς δεν θα μπορούσε να φανταστεί ότι ο ανόητος του νορμανδικού χωριού θα έμενε στην ιστορία ως ο «Γισκάρδος»…

Advertisements

Ετικέτες: , , , , , , , , , ,

3 Σχόλια to “ΟΙ ΝΟΡΜΑΝΔΟΙ ΣΤΗΝ ΚΑΤΩ ΙΤΑΛΙΑ – μέρος Ι”

  1. Μπουκανιέρος Says:

    Η ονομασία Δύο Σικελίες δεν έχει να κάνει με όσα ακολούθησαν τον Εσπερινό (1282) ή έχω μείνει πίσω;

    Καλορίζικο όμως το μπλογκ!

  2. dokiskaki Says:

    Καλορίζικο, Ρογήρε, το ιστολόγιο.
    Εύχομαι καλές εμπνεύσεις και καλή διασκέδαση.
    Δεν εύχομαι να πάρει το πρωτάθλημα η ομάδα σου! 🙂

  3. rogerios Says:

    Μπουκανιέρε και dokiskaki σας ευχαριστώ ειλικρινά για τις ευχές. Καλές εμπνεύσεις και σε σας!

    Ως προς την ονομασία του Βασιλείου των Δύο Σικελιών: κι εγώ λέω (μες στη βιασύνη και στην προχειροδουλειά μου): «οφείλεται κατά κάποιο τρόπο σε αυτή τη συνήθεια» (των Βυζαντινών). Με το να συνεχίζουν να αποκαλούν θέμα Σικελίας εδάφη της ηπειρωτικής Ιταλίας, έβαλαν το πρώτο λιθαράκι για να δημιουργηθεί σιγά-σιγά η αίσθηση ότι υπάρχουν δύο Σικελίες, από τη μια και την άλλη μεριά του στενού της Μεσσήνης. Από κει και πέρα, από τους Εσπερινούς μέχρι και το 1442 (προσωρινή επανένωση από τον Αλφόνσο τον 5ο της Αραγωνίας) και ουσιαστικά μέχρι το 1501 η Σικελία και η Κάτω Ιταλία αποτελούν χωριστά κράτη (ή υπάγονται σε διαφορετικά κράτη).
    Φυσικά, οι Σικελικοί Εσπερινοί έχουν την κύρια ‘»ευθύνη» για την καθιέρωση της ονομασίας: το γεγονός ότι οι Ανδεγαυοί διατηρούν τον τίτλο των βασιλέων της Σικελίας, παρόλο που την έχουν χάσει (είτε – μέχρι τη συνθήκη της Καλταμπελλόττα – γιατί δεν αναγνωρίζουν την αραγωνέζικη κυριαρχία στο νησί είτε – στη συνέχεια – γιατί είναι τυπικά επικυρίαρχοι του βασιλιά της Σικελίας) νομίζω ότι εδραιώνει την αίσθηση ότι «υπάρχουν δυο Σικελίες».
    Η πρώτη, κατ’ ουσία, επίσημη χρήση του τίτλου πρέπει να είναι ακριβώς από τον Αλφόνσο τον 5ο: Rex Utriusque Siciliae. Ο τίτλος χρησιμοποιείται με παραλλαγές ως προς τη διατύπωσή του από τους Ισπανούς μονάρχες (από τις αρχές του 17ου αι.) και από τους Βουρβώνους (από το 1738 και μετά). Η επίσημη χρήση του ακριβούς όρου «Βασίλειο των Δύο Σικελιών» και «Βασιλεύς των Δύο Σικελιών» είναι μάλλον έργο του Φερδινάνδου του 4ου των Βουρβώνων. Η επιλογή έγινε το 1806 όταν ο Ναπολέοντας εισέβαλε στη Νάπολη και ο Φερδινάνδος κατέφυγε στο Παλέρμο.
    Για περισσότερα: http://es.wikipedia.org/wiki/Reino_de_las_Dos_Sicilias
    και http://it.wikipedia.org/wiki/Regno_delle_Due_Sicilie

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s


Αρέσει σε %d bloggers: