Η Ιστορία ως πεδίο επιδερμικών αναγνώσεων

Με αφορμή το πρόσφατο βιβλίο «From Democrats to Kings»

 Το δημοσίευμα του «ΒΗΜΑΤΟΣ» στις 6.10 (http://www.tovima.gr/default.asp?pid=2&ct=4&artId=292326&dt=06/10/2009) ήταν πολύ προκλητικό για να περάσει απαρατήρητο. Κάτω από τον τίτλο «Μαμμόθρεφτο ο Μεγαλέξανδρος, τραμπούκοι ο Λεωνίδας και οι 300» διαβάζουμε, μεταξύ άλλων, τα εξής:

«Τραμπούκους και λωποδύτες αποκαλεί στο καινούργιο βιβλίο του τους ηρωικούς Σπαρτιάτες του Λεωνίδα ο βρετανός κλασικιστής του Πανεπιστημίου του Κέιμπριτζ δρ Μάικλ Σκοτ, σύμφωνα με δημοσίευμα της εφημερίδας Τhe Ιndependent. Στο ίδιο βιβλίο, ο συγγραφέας απορρίπτει τον Μεγαλέξανδρο αποκαλώντας τον «mummy΄s boy» (μαμμόθρεφτο) … Για την ακρίβεια, σύμφωνα με τον δρα Σκοτ, η Ολυμπιάς , μητέρα του Μεγάλου Αλεξάνδρου, ήταν « μια βίαιη και άφοβη μαχητής που προκαλούσε ντροπή στον γιο της γιατί πολεμούσε καλύτερα και πέθανε σαν στρατιώτης στο πεδίο της μάχης »… Η μελέτη του δρος Σκοτ, που κυκλοφόρησε χθες στην Αγγλία από τον εκδοτικό οίκο Ιron Βooks, τιτλοφορείται «From Democrats to Κings» («Από τους Δημοκράτες στους Βασιλείς») και αμφισβητεί γενικότερα τις αξίες και τα επιτεύγματα της Αρχαίας Ελλάδας…»

Φαντάζομαι ότι οι διάφοροι «πατριώτες», «Μακεδονομάχοι» κ.λπ. θα πρέπει ήδη να ακονίζουν τα ξίφη τους για να δώσουν ένα μάθημα στον «ανθέλληνα» Άγγλο ιστορικό. Έπειτα, σκέφτομαι ότι ίσως η καλή εφημερίδα να έχει κάνει την πονηριά της και τα πράγματα να μην έχουν έτσι ακριβώς. Βλέπω το άρθρο που δημοσίευσε η Ιντιπέντεντ στις 4.10  (http://www.independent.co.uk/news/uk/home-news/myth-of-ancient-greeces-heroes-blown-away-1797473.html) και διαπιστώνω ότι το «ΒΗΜΑ» μεταφέρει με ακρίβεια το περιεχόμενο του άρθρου της βρετανικής εφημερίδας. Μπορεί να υπάρχουν κάτι πταισματάκια που μαρτυρούν βιαστική μετάφραση, αλλά η ουσία του άρθρου είναι ίδια. Ο τίτλος («Myth of ancient Greece’s ‘heroes’ blown away») είναι κι εδώ εντυπωσιακός, αν και κάπως λιγότερο προκλητικός από αυτόν του ελληνικού δημοσιεύματος.  Όσο για το περιεχόμενο:

«Spartans! Prepare for, well, embarrassment. It seems that far from being elite, noble warriors, each worth 1,000 of any rival soldiers, King Leonidas’ crack troops were a bunch of bullying thugs. And Alexander the Great? A mummy’s boy: in fact, his mum was a better fighter by a long chalk and died a soldier’s death on the battlefield. They and other figures from antiquity are to have their reputations shattered by a new British study which reveals the «truth» behind long-established legends. Michael Scott, a classicist at Cambridge University, points to evidence that could change the way we think about our classical heroes.

The heroic Spartans of Thermopylae … are unmasked by Dr Scott as little more than war-mongering bullies of the ancient world who policed Athens with near-mindless violence, destroying anything they took a dislike to.

Alexander the Great, remembered for his conquests across the known world and spreading Greek civilisation to the east, is dismissed was a «mummy’s boy» whose endless stream of letters from the battlefield to his mother Olympias infuriated his generals. Despite the fact that Alexander was recently voted the greatest Greek of all time by in a poll in Greece, Dr Scott charges that his successes were merely opportunistic exploitation of foundations laid by his father, Philip II. Olympias, sympathetically portrayed by Angelina Jolie in the film Alexander, was a violent and fearless warrior to put her son to shame, according to Dr Scott… She was finally captured in battle and put to death in 316BC by Macedonian comrades of those whom she had slain in battle. ..

Even the great «Golden City» of Athens itself is not spared a kicking from Dr Scott. He argues that its early successes have, over time, obscured a darker history that mirrors societal problems in 21st-century Britain. Far from being a major world player, fourth-century BC Athens imploded under the weight of a crippling economic downturn, while politicians embroiled themselves in fraud. Meanwhile, they sent the army to fight unpopular foreign wars and struggled to cope with a surge in immigration.»

Μα τον Δία! Βάλθηκαν οι ανθέλληνες να αμαυρώσουν την ιστορία μας; Μάλλον, όχι. Βέβαια, εδώ και αρκετά χρόνια υπάρχει στη διεθνή επιστημονική κοινότητα και μια τάση επαναξιολόγησης της συνεισφοράς του αρχαίου ελληνικού πολιτισμού. Η τάση αυτή είναι τις περισσότερες φορές δικαιολογημένη. Συχνά επιβάλλεται από την ανάγκη να αναδειχθεί η ιστορία άλλων αρχαίων λαών με όρους διαφορετικούς από αυτούς της παραδοσιακής αντίθεσης μεταξύ «Ελλήνων και Βαρβάρων». Π.χ. ο Πιερ Μπριάν, ως κατεξοχήν ιστορικός της αυτοκρατορίας των Αχαιμενιδών, «περνά από το μίξερ» τις αρχαιοελληνικές πηγές περί Περσίας: η κίνηση είναι εύλογη όταν στόχος είναι να παρουσιαστεί η Ιστορία από μια πιο «περσοκεντρική» οπτική γωνία. Πολλοί ακόμη προσπαθούν να αποδομήσουν την αγιογραφική παρουσίαση της αρχαίας Ελλάδας και επιμένουν στις διαφορές της με τη σύγχρονη περίοδο. Δεν υπάρχει τίποτε το μεμπτό όταν ο στόχος είναι να δοθεί μια πιο αυθεντική εικόνα της αρχαιότητας. Οι ελάχιστες εξαιρέσεις που καταδεικνύουν γραφικότητα ή και (πολύ σπάνια) εμπάθεια και μπορούν να χαρακτηριστούν ως προσπάθειες «ιστορικού ρεβιζιονισμού» απλώς επιβεβαιώνουν τον κανόνα. Η εμμονή τους να κρίνουν βάσει του υποκειμενικώς ζητουμένου και με αξιολογικά κριτήρια της εποχής μας και μόνο τις καθιστούν άλλωστε επιστημονικά αναξιόπιστες.

Θέλω να πω ότι αν ο στόχος είναι η αποδόμηση, λ.χ., της παραδοσιακής εικόνας της αρχαίας Σπάρτης, δεν είναι αναγκαία η χρήση προκλητικών χαρακτηρισμών (άσχετο αν κάθε υπερδύναμη χρησιμοποίησε ή χρησιμοποιεί τη στρατιωτική της ισχύ ως μέσο ωμού εκβιασμού). Είναι σαφές ότι το ιδανικό μιας κοινωνίας βασισμένης στα αυστηρά πρότυπα των νόμων του Λυκούργου, κι αν ακόμη υποτεθεί ότι μπορεί και να αποτέλεσε ιστορική πραγματικότητα κάποτε στην αρχαϊκή περίοδο, θα αποτελούσε ανορθογραφία για την υπερδύναμη των κλασσικών χρόνων, η οποία ηγεμόνευε στον ελληνικό χώρο και είχε διπλωματικές επαφές με όλη, σχεδόν την οικουμένη. Έτσι, η απαγόρευση κατοχής χρηματικής περιουσίας που ίσχυε για τους Ομοίους μπορούσε εύκολα να καταστρατηγηθεί: το χρήμα το είχαν οι γυναίκες τους (κι έτσι είχαμε γυναίκες Ολυμπιονίκες, σαν την Κυνίσκα την αδελφή του βασιλιά Αγησίλαου, καθώς Ολυμπιονίκης στο τέθριππο δεν ανακηρυσσόταν ο ηνίοχος του άρματος, αλλά ο ιδιοκτήτης). Ακόμη, η εικόνα του ηρωϊκού Σπαρτιάτη πολεμιστή που προτιμά να πεθάνει παρά να παραδοθεί διαψεύδεται από τα ίδια τα ιστορικά γεγονότα: κατά την πρώτη φάση του Πελοποννησιακού Πολέμου, οι Αθηναίοι κατορθώνουν να αποκλείσουν στη Σφακτηρία ένα σπαρτιατικό στράτευμα, μεταξύ των οποίων και 120 Όμοιοι. Μετά από διάφορα πολεμικά και διπλωματικά επειόδια, οι Αθηναίοι, υπό τον Κλέωνα, θα καταφέρουν να καταλάβουν τη Σφακτηρία και να αιχμαλωτίσουν τους Σπαρτιάτες (οι οποίοι, ως λογικοί άνθρωποι, θα προτιμήσουν την αιχμαλωσία από τον θάνατο). Η Σπάρτη θα δώσει κυριολεκτικά τα πάντα στη μεγάλη της αντίπαλο για να πάρει πίσω τους αιχμαλώτους, οι οποίοι ανήκουν στις επιφανέστερες Σπαρτιατικές οικογένειες. Με την επιστροφή τους οι αιχμάλωτοι θα πρέπει, βάσει του σπαρτιατικού νόμου, να χαρακτηρισθούν ως «υπομείωνες» και να απωλέσουν ισοβίως τα πολιτικά τους δικαιώματα. Αμ, δε. Η στέρηση πολιτιών δικαιωμάτων δεν θα κρατήσει παρά λίγους μήνες. Έπειτα οι παραδοθέντες θα αποκατασταθούν και όλα θα συνεχιστούν όπως πριν…

Ας επιστρέψουμε, όμως, στο βιβλίο. Πού κατατάσσεται ο Μάικλ Σκοττ; Από το σύντομο βιογραφικό στην ιστοσελίδα του πανεπιστημίου του (http://www.classics.cam.ac.uk/faculty/staff-bios/research_staff/michael_scott/) διαπιστώνουμε ότι πρόκειται για ένα νεαρό ιστορικό με βασικό πεδίο έρευνας την ιστορία της αρχαίας ελληνικής θρησκείας. Το «From Democrats to Κings» είναι το πρώτο του βιβλίο με ευρύ θέμα και χαρακτήρα ιστορικής σύνθεσης, όπως άλλωστε είναι και το πρώτο του εκλαϊκευμένο ιστορικό βιβλίο. Μέσα στη χρονιά αναμένεται και η έκδοση του πρώτου του μεγάλου βιβλίου που θα απευθύνεται σε εξειδικευμένο/ ακαδημαϊκό κοινό: «Delphi and Olympia: the spatial politics of panhellenism in the archaic and classical periods» (Cambridge University Press). Πρώτη υπόθεση: προκειμένου να γίνει ευρύτερα γνωστός, ο νεαρός ιστορικός δεν δίστασε να διανθίσει με μερικούς προκλητικούς χαρακτηρισμούς το εκλαϊκευμένο βιβλίο του. Όσο για την επιστημονική του αξιοπιστία, αυτήν θα την υπερασπίσει με το άλλο του σύγγραμα, το «σοβαρό». Είναι τυχαίο, άλλωστε, ότι για την προώθηση του From Democrats to Κings ξεκίνησε και ειδικό ιστολόγιο (http://fromdemocratstokings.blogspot.com/).

Ιστολόγιο είπαμε; Μήπως πρέπει να το κοιτάξουμε κι αυτό; Και, ως εκ θαύματος, νάτες όλες οι απαντήσεις στις απορίες μας. Φαίνεται, ότι ο ιστορικός ήταν ο πρώτος που θεώρησε καλό να αποκατασταθούν τα πράγματα μετά το δημοσίευμα της Ιντιπέντεντ, για αυτό και έγραψε ειδικώς ποστ, στις 4. 10. Αφού εκφράσει τη χαρά του που η εφημερίδα του έκανε την τιμή να αφιερώσει ολόκληρο άρθρο στο βιβλίο, ο Σκοττ επισημαίνει τα εξής:

«The tenor of the article was myth-busting. The Spartans were accused of being «thugs». My book does not call them such… I make the point solely that the Spartans were not very diplomatic in exerting their control of Greece at the beginning of the 4th century BC (100 years or so after the 300 at Thermopylae) and that many other Greek cities resented their un-diplomatic approaches.
The article went on to look at the reputation of Alexander the Great. Here I fear the journalist may have beefed up the text with some hype – while I think there is a case to be made for Alexander having a close relationship with his mother, that doesnt take away from his achievements in his own right. He certainly is not «dismissed» from my narrative as a result … Nor were his successes «merely opportunistic exploitation of…his father». Sure again I think the role of Alexander’s father, Philip, in making Macedon such a powerful force to be reckoned with has been understated BUT it takes two to tango! Alexander could not have launched such a campaign if Philip had not put the Macedonian house in order and equally Philip’s re-organisation of Macedon and conquests of Greece would have gone nowhere after his death if it had not been for the ambition and skill of his son…
Last but not least, I would never «kick» Athens – ancient or modern! What I wanted to do was show how it was not direct confrontational war that kills Athenian democracy, its the strains and stresses of a fast changing century that make its system implode and force it, eventually, to accept a dictator. Equally I do think that the golden reputation of Athens as a place of peaceful philosophical dialogue and ever clean togas (or rather chitons) needs to be tarnished with a bit more mud and blood – Athens could be a very unpleasant place to be – just ask the number of politicains executed by the ancient Athenian assembly!
The story of D2K offers an example of a world in fast, brutal change – an example we could do well to think about some more in our own turbulent times!»

Μετά από αυτό, δεν χρειάζεται να προσθέσουμε τίποτε. Απλώς, μπορούμε να πούμε ότι όλη η βρωμοδουλειά είναι έργο της Ιντιπέντεντ, ενδεχομένως σε αγαστή συνεργασία με τον εκδοτικό οίκο, την Icon Books. Όπως είναι λογικό, ο συγγραφέας δεν πρόκειται να επιβεβαιώσει τη συμμετοχή του εκδοτικού του οίκου στην πιασάρικη, λαϊκίστικη και όλως «αντιιστορική» παρουσίαση της εφημερίδας. Τουλάχιστον η καρδιά μας πήγε στη θέση της. Οι Βρετανοί ιστορικοί είναι πάντα σοβαροί. Και το βιβλίο, αφού ξεχάσουμε τα εφετζίδικα άρθρα, φαίνεται πολύ ενδιαφέρον.

Advertisements

Ετικέτες: , , , , , , ,

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s


Αρέσει σε %d bloggers: