Παράδοξα (;) της Ιστορίας (ή πώς τα όμορφα στερεότυπα όμορφα καίγονται)

Brueghel-tower-of-babel

 

 Με τη χαλαρή διάθεση που χαρίζει το Σαββατοκύριακο, μερικές παρατηρήσεις (αφόρητα κοινότοπες ίσως, τυχαία επιλεγμένες και εντελώς ασύνδετες μεταξύ τους) σχετικά με το πώς τα ιστορικά γεγονότα ανατρέπουν την αντίληψη που έχει ο μέσος άνθρωπος (αυτήν δηλαδή που του έχουν εμφυσήσει τα σχολικά εγχειρίδια, οι εφημερίδες και κάποια συγγράμματα ευρείας κυκλοφορίας).

– Πεποίθησή μας είναι ότι η παροχή συμβουλευτικών υπηρεσιών και η ολοκληρωμένη διαχείριση επιχειρηματικών σχεδίων αποτελούν χαρακτηριστικά της σύγχρονης εποχής. Στην πραγματικότητα είναι τόσο παλιές όσο και μερικές αρκετά στοιχειώδεις μορφές οικονομικής οργάνωσης. Αυτό τουλάχιστον αποδεικνύει, ήδη από τον 6ο αι. π.Χ., το παράδειγμα των μεγάλων εμπορικών οίκων της Βαβυλώνας, όπως οι Εγκιμπί και, αργότερα, οι Μουρασού. Ας υποθέσουμε ότι είστε ένας Πέρσης ευγενής που, όπως μας λέει κι ο Ηρόδοτος, έμαθε στη ζωή του όλα κι όλα τρία πράγματα: να λέει πάντα την αλήθεια, να ιππεύει και να ρίχνει με το τόξο. Να, όμως, που ο Μέγας Βασιλεύς αποφάσισε να σας δωρίσει εύφορες εκτάσεις γης στη Μεσοποταμία ή στη Λυδία (θέλει να σας ανταμείψει γιατί ξεκοιλιάσατε κάτι άγριους Καρδούχους ή γιατί υπηρετήσατε ευδοκίμως στα βόρεια της Σογδιανής). Εσείς, φυσικά, δεν σκαμπάζετε τίποτε από επιχειρήσεις και εμπόριο. Πηγαίνετε λοιπόν στον τοπικό εκπρόσωπο του οίκου Εγκιμπί ή, ακόμη καλύτερα, στα κεντρικά γραφεία κατά το διάστημα που η βασιλική αυλή ξεχειμωνιάζει στη Βαβυλώνα. Ο οίκος θα βρει για σας δουλοπάροικους, αγρότες ή μισθωτές για να καλλιεργούν τα κτήματά σας, επιστάτες και διαχειριστές. Θα κρατήσει το ποσοστό που συμφωνήσατε και θα σας παραδώσει τα υπόλοιπα έσοδα σε είδος ή σε χρήμα («τοξότες» σπαρταριστούς). Αν θέλετε, μπορεί να αναλάβει και την πληρωμή των φόρων και τελών που πρέπει να καταβάλετε. Εσείς, μπορείτε να συνεχίσετε να ασκείστε στην τοξοβολία ή να κυνηγάτε στον παράδεισο του τοπικού σατράπη. Άλλοι θα δουλεύουν για σας.

– Βάσει του πορτρέτου που μας άφησε ο Θουκυδίδης, είμαστε βέβαιοι ότι ο Κλέων ήταν ένας άθλιος δημαγωγός, ταπεινής καταγωγής, που έβλαψε αφάνταστα την πατρίδα του. Χωρίς να παραγνωρίζουμε τα όποια μειονεκτήματα του ανδρός, πρέπει να παραδεχθούμε ότι δεν του έλειπαν κι οι αρετές και μάλιστα σπουδαίες, όπως η πολιτική και στρατιωτική τόλμη. Βρισκόμαστε στα 425 π.Χ.: προκειμένου να σώσουν τους πολιορκούμενους στη Σφακτηρία συμπολίτες τους, οι Σπαρτιάτες προτείνουν στην Αθήνα ειρήνη με εξαιρετικά ευνοϊκούς όρους. Ο Νικίας προτείνει φυσικά στην Εκκλησία του Δήμου την αποδοχή της σπαρτιατικής πρότασης. Ο Κλέων αντιδρά και υπόσχεται ότι αν του παρασχεθούν τα μέσα θα φέρει αιχμάλωτους στην Αθήνα τους 120 Ομοίους που είναι αποκλεισμένοι στη Σφακτηρία. Ο Κλέων κερδίζει στην ψηφοφορία και με μια πραγματική επιχείρηση κομμάντο καταλαμβάνει τη Σφακτηρία και αιμαλωτίζει τους Σπαρτιάτες. Ποιός ξέρει, ίσως η απερίσκεπτη τόλμη του Κλέωνα να χάριζε στην πόλη του την τελική νίκη στον Πελοποννησιακό Πόλεμο… αν οι Σπαρτιάτες δεν είχαν να αντιπαραθέσουν έναν εξίσου φιλόφοξο και ικανό ηγέτη όσο ο Βρασίδας.

– Πιστεύουμε ότι σχετικά γρήγορα οι Σελευκίδες έκριναν ότι το κέντρο βάρους της αυτοκρατορίας τους βρισκόταν στη βόρεια Συρία, τα ζωτικά τους συμφέροντα στη Μεσόγειο. Κι όμως, στο μέτρο του δυνατού ποτέ δεν αμέλησαν αυτές που ονόμαζαν Άνω Σατραπείες, δηλ. τη Βαβυλωνία (λογικό, γιατί αυτή αποτέλεσε αρχικά το κέντρο του βασιλείου τους) και τον ευρύτερο ιρανικό χώρο (κι αυτό λογικό αν αναλογισθούμε ότι στις φλέβες των Σελευκιδών κυλούσε και ιρανικό αίμα: ο Σέλευκος Α΄ ο Νικάτωρ ήταν ο μόνος που δεν αποκήρυξε την Ιρανή σύζυγό του Απάμα ή Απάμη, κόρη του Σπιταμένη σατράπη της Σογδιανής, μετά τον θάνατο του Αλεξάνδρου). Έτσι, στη μάχη της Μαγνησίας του Σιπύλου, τα ιρανικά στρατεύματα αποτελούσαν μεγάλο τμήμα των δυνάμεων του Αντίοχου Γ΄. Και τον Απρίλιο του 188, παρά τη φριχτή ήττα στη Μαγνησία και την ταπεινωτική συνθήκη που σύναψε με τους Ρωμαίους στην Απάμεια της Φρυγίας, ο Αντίοχος έκρινε απαραίτητο να μεταβεί στη Βαβυλώνα για να παραβρεθεί στον εορτασμού του βαβυλωνιακού νέου έτους και να πάρει την ευλογία του Μαρδούκ.

– Εντύπωσή μας είναι ότι μετά το (στην πραγματικότητα άκυρο για τυπικούς λόγους) Σχίσμα των Εκκλησιών του 1054, απύθμενο μίσος χωρίζει Βυζαντινούς και Λατίνους. Κι όμως, υπήρξαν Βυζαντινοί αυτοκράτορες που έτρεφαν αισθήματα ειλικρινούς θαυμασμού για τους Λατίνους, τα ήθη κι έθιμά τους και την κουλτούρα τους. Όπως, για παράδειγμα, ο πολύς Μανουήλ Κομνηνός που χάρισε αξιώματα σε Δυτικούς, είχε Λατίνους μεταξύ των συμβούλων του κι έφτασε ως το σημείο να διοργανώνει τουρνουά με τη συμμετοχή ιπποτών από τη Δύση.

– Φυσικότατα, όταν σκεφτόμαστε τις σχέσεις Βυζαντίου και Τούρκων επικρατεί η βεβαιότητα ότι αυτές ήταν εκ παραδόσεως απολύτως εχθρικές. Στην πραγματικότητα, οι πρώτες διπλωματικές επαφές του Βυζαντίου με τους Τούρκους ανάγονται στον 6ο αι. (και ήταν απολύτως φιλικές). Το Βυζάντιο στρατολογούσε Τούρκους μισθοφόρους πολύ πριν το 1000, κάποιες φορές για να έχουν ρόλο πραγματικών ακριτών. Στη μοιραία μάχη του Μαντζικέρτ (1071), το στράτευμα του Ρωμανού Διογένη περιλάμβανε πολλούς Τούρκους. Κι αν κάποιοι από αυτούς αποσκίρτησαν πριν τη μάχη, οι περισσότεροι πολέμησαν με ηρωϊσμό στο πλευρό του άτυχου και προδομένου αυτοκράτορα.

– Ομοίως εχθρικές πιστεύουμε ότι ήταν πάντοτε και οι σχέσεις Σέρβων και Τούρκων. Ωστόσο, στη μάχη της Άγκυρας (1402), όπου ο σουλτάνος Βαγιαζήτ γνώρισε φριχτή ήττα από τον Ταμερλάνο, οι σερβικές δυνάμεις του Στέφανου Λαζάρεβιτς πολέμησαν μέχρι το τέλος στο πλευρό του επικυρίαρχού τους, την ώρα που πολλοί Τούρκοι αυτομολούσαν στις τάξεις του Ταμερλάνου (που, βέβαια, φυλετικά, κι αυτός Τούρκος ήταν) .

– Κατά την άλωση της Πόλης από τον Μωάμεθ, μικρό μόνο μέρος των υπερασπιστών της Βασιλεύουσας ήταν Έλληνες. Άλλωστε το Δεσποτάτο του Μορέως δεν έστειλε καθόλου ενισχύσεις: μάλλον τα αδέλφια του Κωνσταντίνου δεν του συγχώρησαν τη φιλοδυτική πολιτική του. Οι περισσότεροι μαχητές ήταν οι Γενουάτες του Τζουστινιάνι και οι Ενετοί (όσοι είχαν ζωτικά συμφέροντα να υπερασπίσουν). Και, φυσικά, υπήρχαν και οι απαραίτητοι Τούρκοι μισθοφόροι. Όπως και υπήρχαν Έλληνες στις τάξεις του στρατού του μετέπειτα Πορθητή.

– Όταν οι Τούρκοι πολιορκούν τη Ρόδο των Ιωαννιτών Ιπποτών το 1480, επικεφαλής τους βρίσκεται ένας Έλληνας εξωμότης, που είναι πολύ πιθανό να ανήκε στην αυτοκρατορική οικογένεια των Παλαιολόγων.

– Η τέχνη του Μεσαίωνα θεωρείται από πολλούς αδέξια κι αμφίβολης αισθητικής, ενώ όλοι αναγνωρίζουμε τη λαμπρότητα και αισθητική τελειότητα της αναγεννησιακής τέχνης. Μόνο που η μεσαιωνική τέχνη είναι αυθεντικά πρωτότυπη και σαφέστατα λειτουργική (θαρρώ πως αυτό θα μπορούσαν να το βεβαιώσουν και οι φίλοι της μοντέρνας τέχνης), την ώρα που το αναγεννησιακό έργο τέχνης πρέπει οπωσδήποτε να συμμορφωθεί προς τους κανόνες της κλασσικής και ρωμαϊκής αρχαιότητας.

– Φανταζόμαστε ότι η θέση της γυναίκας κατά τον Μεσαίωνα δεν ήταν ζηλευτή. Κι όμως, ήταν πολύ καλύτερη σε σύγκριση τόσο με την αρχαιότητα όσο και με τα νεότερα χρόνια. Στη μελέτη του για τους Ναϊτες, ο Αλαίν Ντεμυρζέ υπολόγισε ότι περίπου το 40 % των δωρεών προς το Τάγμα είχαν γίνει από γυναίκες! Ο Μεσαίωνας δεν γνώρισε κανέναν από τους ταπεινωτικούς για τη γυναίκα θεσμούς του αρχαιοελληνικού δικαίου, όπως αυτοί που ανάγκαζαν την κληρονόμο της πατρικής περιουσίας να παντρεύεται τον πλησιέστερο συγγενή της για να μη χαθεί η περιουσία από την οικογένεια. Ούτε γνώρισε περιορισμούς της δικαιοπρακτικής ικανότητας της γυναίκας, όπως αυτοί του Ναπολεόντειου Κώδικα, που υποχρέωναν τη γυναίκα να λάβει την έγκριση του συζύγου για οποιαδήποτε δικαιοπραξία με αντικείμενο αξίας μεγαλύτερης από … τα ψώνια της λαϊκής.

– Στο μυαλό μας, Ιερά Εξέταση και Μεσαίωνας είναι πράγματα άρρηκτα συνδεδεμένα μεταξύ τους. Και μπορεί, βέβαια, η Ιερά Εξέταση να συστάθηκε τον Μεσαίωνα για να καταπολεμηθεί η αίρεση των Καθαρών, πλην όμως τα όργια λ.χ. της Ισπανικής Ιεράς Εξέτασης συμβαίνουν στα λαμπρά χρόνια της Αναγέννησης. Το αφηνιασμένο κυνήγι μαγισσών επίσης: οι Δομηνικανοί μοναχοί Ερρίκος Κράμερ (γνωστότερος ως Ινστιτόρις) και Ιάκωβος Σπρέγγερ δημοσιεύουν το διαβόητο σύγγραμα Malleus Maleficarum το 1486-1487.   

– Άνθρωποι που θεωρούνται ως κατεξοχήν εκπρόσωποι του ορθολογισμού επέδειξαν εντυπωσιακό ενδιαφέρον για ζητήματα αποκρυφισμού και μυστικισμού: ας σκεφτούμε, για παράδειγμα, το ενδιαφέρον του Καρτέσιου για τους Ροδόσταυρους.

Advertisements

Ετικέτες: , , , , , , , , , , , ,

26 Σχόλια to “Παράδοξα (;) της Ιστορίας (ή πώς τα όμορφα στερεότυπα όμορφα καίγονται)”

  1. Κορνήλιος Says:

    πολὺ σωστὰ τὰ ὅσα λὲς γιὰ τὴν θέσι τῆς γυναικὸς στὸν Μεσαίωνα, ἦταν πολὺ καλύτερη ἀπὸ τὴν θέσι της στὴν ἀρχαιότητα. παρόμοια ἰσχύουν καὶ γιὰ τὶς καύσεις τῶν βιβλίων ποὺ γίνονταν ἐπὶ Περικλέους στὴν Ἀθήνα.

  2. dokiskaki Says:

    Ωραία ιδέα Ρογήρε… και πόσο χρήσιμο μπορεί να είναι το γκρέμισμα κάποιων στερεότυπων που συχνά έχουν εγκατασταθεί πολύ βαθιά στο ατομικό (ή στο συλλογικό) υποσυνείδητο. Και ιδέα με πολύ, πολύ ψωμί. Καλή σου μέρα.

  3. rogerios Says:

    Κορνήλιε καλώς όρισες στα μέρη μας (και να μας γράφεις τακτικά)! Για τη θέση της γυναίκας στο Μεσαίωνα είναι απολύτως τεκμηριωμένο ότι ήταν καλύτερη απ’ ό,τι στην αρχαιότητα και στους νεότερους χρόνους (ιδίως αν κάνουμε σύγκριση με τις αρχές της βιομηχανικής επανάστασης). Γενικά, για τέτοια θέματα το δίκαιο κάθε εποχής αποτελεί αντικειμενικό και καθοριστικό κριτήριο.

    Αυτό για τις καύσεις βιβλίων κατά την αρχαιότητα το ακούω για πρώτη φορά.

    Τέλος, συγγνώμη για την καθυστέρηση ως προς την εμφάνιση του σχολίου. Mea culpa (απροσεξία στις ρυθμίσεις).

  4. rogerios Says:

    dokiskaki καλημέρα και από μένα, έστω και καθυστερημένα (η Κυριακή είναι η μόνη μέρα που μπορώ να κοιμηθώ λίγο παραπάνω, οπότε του δίνω και καταλαβαίνει). Πράγματι η ιστορία με τα στερεότυπα που είναι βαθιά ριζωμένα «στο ατομικό (ή στο συλλογικό) υποσυνείδητο» έχει πολύ ψωμί, οπότε θα έχει συνέχεια (δώσε και συ ιδέες).

  5. Μπουκανιέρος Says:

    Καλή ιδέα Ρογήρε, που μπορεί να στήσει το σκηνικό για ωραίες κουβέντες (αλλά και έντονες διαφωνίες και καβγάδες). Μόνο που μας τα έριξες πολλά μαζί και ζαλιστήκαμε λιγάκι.
    Θα προσπαθήσω λοιπόν να κατατάξω μερικά από αυτά τα στερεότυπα σε κατηγορίες:
    – Ένα μοτίβο είναι η προβολή της, νεοτερικής τέλος πάντων, εθνικής ταυτότητας (με όλα τα «αιώνια μίση» της κλπ.) στο παρελθόν – που κάνει σχεδόν όλη την παλιά ιστορία να μοιάζει «παράδοξη», ή τέλος πάντων γεμάτη προδότες ή ανθρώπους χωρίς συνείδηση. Νομίζω ότι αυτό εντάσσεται στη γενικότερη κατηγορία του αναχρονισμού, δηλ. στη μετάθεση σύγχρονων κατηγοριών στο παρελθόν. Και φυσικά, there and back again, τα πολύτιμα «ιστορικά διδάγματα» που αντλούνται από αυτή την άσκηση επιστρέφουν για να δικιολογήσουν παροντικές καταστάσεις και συμπεριφορές. Εδώ υποθέτω ότι εντάσσεται και η προαιώνια αντίθεση Ανατολής-Δύσης – που άλλοι τη φτάνουν, πέρα από το Σχίσμα του 1054, ως και στον 5ο αιώνα.
    (Παρενθετικά, ο εξωμότης της Ρόδου μού θύμισε ότι ο Ομέρ Βρυώνης καμάρωνε για ένα Παλαιολόγο πρόγονό του. Έστω κι αν οι γενεαλογίες δεν είναι πολύ σίγουρες, σημασία έχει ότι το πίστευε.)
    – Ένα άλλο είναι ο κακός και σκοτεινός Μεσαίωνας. Εδώ πρέπει να πούμε ότι η εικόνα αυτή έχει πια ανασκευαστεί, εδώ και καιρό, στα μάτια των ειδικών τουλάχιστον, αλλά όχι μόνο. Εντούτοις, η λέξη «μεσαιωνικός» εξακολουθεί να χρησιμοποιείται στη καθημερινή γλώσσα, αλλά και στον πολιτικό και δημοσιογραφικό λόγο, για να στολίσει όλες τις μαύρες κι άραχλες καταστάσεις. Και βέβαια όχι μόνο στην Ελλάδα. Η Regine Pernoud, θυμάμαι, αναρωτιόταν αν έχει δικαίωμα να μιλάει έτσι ο αιώνας των δύο Παγκοσμίων Πολέμων, του Ολοκαυτώματος κλπ, κλπ.

  6. Μπουκανιέρος Says:

    Το πάθος του Θουκυδίδη εναντίον του Κλέωνα μού είχε κάνει μεγάλη εντύπωση (κι όχι μόνο σε μένα, βέβαια) ήδη από το γυμνάσιο. Ερχόταν σε χτυπητή αντίθεση με την εικόνα του αντικειμενικού Θουκυδίδη, για τον οποίο τόσα μας έλεγαν. Δε χρειαζόταν να το σκαλίσεις για να καταλάβεις ότι εδώ υπήρχε προσωπικό μίσος, που είχε να κάνει με συγκεκριμένους λόγους. Από την άλλη, η καρικατούρα του Κλέωνα έβρισκε σύγχρονες χρήσεις – μα κοιτάξτε πόσο αταίριαστο κι επικίνδυνο είναι να ανακατεύονται λαϊκοί άνθρωποι στην πολιτική.
    Κι εδώ βέβαια τα έχουν πει άλλοι καλύτερα από μας. Π.χ. ο Santo Mazzarino, θαυμαστής του Θουκυδίδη κατά τα άλλα, υπογράμμιζε πολύ ζωηρά αυτή τη μία περίπτωση που η αντικειμενικότητα πήγε περίπατο.
    (Ας μην πιάσουμε όμως τη γενικότερη σχετικοποίηση του Θ. από πολλούς άλλους, γιατί είναι τεράστιο θέμα.)

  7. rogerios Says:

    Μπουκανιέρε, καλημέρα! Και, φυσικά, μερσί για τα δύο εύστοχα και «πλούσια» σχόλιά σου, τα οποία με βρίσκουν επί της ουσίας απολύτως σύμφωνο.
    Ως προς την κατηγοριοποίηση των στερεοτύπων. Πράγματι, οι περισσότερες περιπτώσεις εξηγούνται με την προβολή στο παρελθόν ιδεολογιών και ιδεοληψιών (είτε σύγχρονων είτε λίγο παλαιότερων). Μέχρι πρόσφατα, σχεδόν όλα τα στερεότυπα οφείλονταν, έστω και εν μέρει, στη θεώρηση της ιστορίας «μέσα από τα γυαλιά» του εθνικού κράτους. Τα τελευταία χρόνια, προστίθενται και οι παραμορφώσεις λόγω πολιτικώς ορθών απόψεων της εποχής μας: νομίζω ότι η αγιογραφική παρουσίαση της αραβικής Ανδαλουσίας ως πρότυπης διαπολιτισμικής κοινωνίας είναι ένα τέτοιο παράδειγμα. Φυσικά, όλα τα στερεότυπα στηρίζονται και σε κάποια στοιχεία του παρελθόντος: μια επιλεκτική βουτιά στις πηγές (που σπανίως χαρακτηρίζονται από αντικειμενικότητα, αν υπάρχει τέτοιο πράγμα) αρκεί.
    Ως προς τον Μεσαίωνα: πράγματι, κανείς σοβαρός ιστορικός δεν αποδέχεται πλέον τα κλασσικά στερεότυπα (και, πάντως, κανένας ιστορικός του Μεσαίωνα, γιατί κατά καιρούς εμφανίζονται καλοθελητές ιστορικοί των νεότερων χρόνων που ρίχνουν λάδι στη φωτιά). Εντούτοις, για τον μέσο άνθρωπο τα στερεότυπα είναι ακατάρριπτα: χτές, πάλι, έβλεπα κάποιον της ΑΔΕΔΥ να μιλά για εργασιακό μεσαίωνα (ενώ, αν ήξερε, θα μίλαγε λ.χ. για συνθήκες καπιταλιστικής κοινωνίας 18ου-19ου αι.)
    Το βιβλιαράκι της Περνού (Pour en finir avec le Moyen Âge) είναι αριστούργημα: η πιο εύστοχη, τεκμηριωμένη και αρκούντως συνοπτική αντίκρουση των πιο άθλιων αντι-μεσαιωνικών κλισέ.
    Έχεις δίκιο ότι πέσανε πολλά μαζί (αυτό … μπορεί να έκοψε και την όρεξη για καυγάδες). Υπόσχομαι πιο μαζεμένα πράγματα στη συνέχεια.

    Όσο για τον Κλέωνα, νομίζω κι εγώ ότι πλέον υπάρχει μια γενικότερη ιστοριογραφική τάση επαναξιολόγησης της προσωπικότητάς του. Για παράδειγμα, η θετική παρουσίαση του ρόλου του Κλέωνα αποτελεί μια από τις βασικές απόψεις του Donald Kagan (τόσο στο τετράτομο έργο του για τον Πελοποννησιακό Πόλεμο, όσο και στη σύνοψη που έβγαλε το 2003: The Peloponnesian War, Ν. Υόρκη, Viking Press).

  8. Δύτης των νιπτήρων Says:

    Αγαπητέ Ρογήρε! καταρχάς συγχαρητήρια για το ιστολόγιο. Καιρό σε διάβαζα στη Λεξιλογία και λυπόμουν που δεν το είχες αποφασίσει νωρίτερα…
    Αυτό με τον Κλέωνα, μου θύμισε τον Κλαύδιο. Ποιος είναι άραγε ο αληθινός, του Σουητώνιου ή του Ρόμπερτ Γκραίηβς; Στα δικά μου, τα οθωμανικά, καιρό τώρα αναρωτιέμαι αν ο Ιμπραήμ «ο Τρελός» ήταν όντως τρελός ή πρόκειται για κατασκεύασμα μεταθανάτιο. Όταν πάρω σύνταξη, θα γράψω ένα βιβλίο σχετικά. 🙂
    Στους ορθολογιστές-μυστικιστές μπορείς να προσθέσεις και το Νεύτωνα, αν θυμάμαι καλά.

  9. rogerios Says:

    Φίλτατε Δύτη, καλώς όρισες στα μέρη μας!
    Σε ευχαριστώ πάρα πολύ για τα καλά λόγια! Μακάρι να τα καταφέρω να φανώ (σε βάθος χρόνου) αντάξιος του ενός δεκάτου από αυτά.

    Οι απορίες σου είναι και δικές μου. Μολονότι είναι τόσο γοητευτικό να πιστεύουμε ότι μπορούμε να έχουμε μια κάποια γνώση της προσωπικότητας και της ψυχολογίας του ενός ή του άλλου ιστορικού προσώπου, η αλήθεια είναι ότι δεν γνωρίζουμε σχεδόν τίποτε, εκτός από τις υποκειμενικές ερμηνείες κάποιων που, πολλές φορές, έγραψαν πολλά χρόνια ή και αιώνες μετά τα γεγονότα που εξιστορούν. Κι αφού είπαμε την αλήθεια, ας την ξεχάσουμε κι ας συνεχίσουμε να σκιαγραφούμε πορτρέτα πρωταγωνιστών της ιστορίας: ωραίος ο Κλαύδιος και του Σουητώνιου και του Γκραίηβς, καθένας έχει τη γοητεία του, κι ας μη μοιάζει με τον αληθινό που δεν τον γνωρίζουμε κιόλας. Εγώ, με τη σειρά μου, μπορεί να έχω πιστέψει για αληθινούς τον Δαρείο και τον Ξέρξη της «Δημιουργίας» του Βιντάλ…

    Και, φυσικά, έχεις απόλυτο δίκιο για τον Νεύτωνα. Αν το ψάξουμε λίγο (αλλά τα σχετικά κιτάπια μου δεν τα έχω εύκαιρα) θα βρούμε και λόχο ίσως από τέτοιους ορθολογιστές-μυστικιστές.

  10. Μπουκανιέρος Says:

    Αν θυμάμαι καλά (έχουν περάσει κι ένα κάρο χρόνια), ο Γκραίηβς στηριζόταν κατά το μεγαλύτερο μέρος στο Σουητώνιο – μόνο που, στο κέντρο της αφήγησής του, έστησε έναν Κλαύδιο δικής του κατασκευής. Κάτι που του ήταν απαραίτητο και για να στεριώσει τον άξονα της πλοκής του (ή όπως το λένε σήμερα οι λογοτεχνικοί κριτικοί).
    Ωραίο βιβλίο πάντως.

    Δύτη, μιας και σε πετυχαίνω εδώ (σε ατμόσφαιρα δωματίου, σα να λέμε, κι όχι μέσα στο χάος και στα πολύκοσμα πάρτι του Σαραντάκου), έχεις άποψη για το βιβλίο της Φαρόκι που κυκλοφόρησε πρόσφατα στα ελληνικά;
    Κι απροπό, συγγνώμη που δεν περνάω συχνά απ’ το κονάκι σου (αλλά πού χρόνος για όλα;)

  11. Δύτης των νιπτήρων Says:

    Μπουκανιέρε,
    1. έχω την εντύπωση ότι ο Γκραίηβς μελέτησε τις πηγές πολύ καλά -εξίσου με τη Γιουρσενάρ για τον Αδριανό π.χ.- ‘ για παράδειγμα τα διατάγματα του Κλαύδιου που αναφέρει. Αλλά, ελάχιστα ξέρω περί ρωμαϊκής ιστορίας.
    2. Εννοείς την «Οθωμανική Αυτοκρατορία και τον κόσμο γύρω της» (πρόχειρη μετάφρ. από τα αγγλικά, ξεχνώ τον ακριβή ελλ. τίτλο). Το είχα ξεκινήσει πάνε μήνες, το ξαναέψαξα πρόσφατα για κάτι συγκεκριμένο, εν γένει είναι πολύ καλό, η Φαρόκι είναι οπωσδήποτε από τους ένα-δυο κορυφαίους σύγχρονους οθωμανολόγους.
    3. Τώρα τι πρέπει να πω. Ότι αφήνεις σχόλιο για μένα στο κονάκι αλλουνού;! Χμμμ.. Γκρρρ….. Δεν πειράζει!

  12. rogerios Says:

    Μπουκανιέρε και Δύτη, νυχτόβιους σας βρίσκω απόψε! Προσωπικά και εντελώς συμφεροντολογικά, επικροτώ την ενέργεια του Μπουκανιέρου να αφήσει σχόλιο στο κονάκι (ή έστω στον σεμνό και ταπεινό πύργο) αλλουνού, γιατί και ο φτωχός καινούριος ιστολόγος έχει ανάγκη να ενισχυθεί με σχόλια. Για μουσική υπόκρουση (μια και εδώ έχουμε πράγματι ατμόσφαιρα δωματίου) λέω να βάλω τίποτε μπετοβενικά τρίο σε εκτέλεση Μπάρενμπόιμ, Ντου Πρε και Ζούκερμαν, ώστε να ηρεμήσουμε όλοι από τα ρέιβ πάρτι του Σαραντάκου.

    Για το βιβλίο του Γκραίηβς, πάνε πολλά χρόνια από τότε που διάβασα το βιβλίο του (και ναι μεν διάβασα την ίδια περίοδο περίπου και Σουητώνιο, αλλά από πηγές τότε…). Στην πορεία του χρόνου, σχημάτισα την εντύπωση ότι πρέπει να είχε μελετήσει πηγές, αλλά έχοντας να γράψει μυθιστόρημα ήταν σχεδόν μονόδρομος να στηριχθεί στις σκαμπρόζικες λεπτομέρειες του Σουητώνιου και να βάλει και τη δική του πινελιά, με λίγο από την προσωπική του φαντασία (ψιλοάσχετο, αλλά είχα επίσης την εντύπωση ότι οι Δικτάτορες του Βάρναλη ήταν εντελώς «σουητωνικής» έμπνευσης, αλλά τους είχα διαβάσει όταν ήμουν στο Γυμνάσιο, οπότε δεν θυμάμαι λεπτομέρειες).

    Τέλος, εντελώς άσχετη ερώτηση προς τον Δύτη: μια και έχω ευκολότερη πρόσβαση στη γαλλόφωνη βιβλιογραφία, πόσο αξιόπιστα (ή ξεπερασμένα) θεωρούνται τα βιβλία του Ρομπέρ Μαντράν για την Οθωμανική Αυτοκρατορία;

  13. Δύτης των νιπτήρων Says:

    Ναι, κι εγώ έχω την εντύπωση ότι ο Βάρναλης τον Σουητώνιο αντέγραφε.
    Ο Μαντράν είναι πολύ αξιόπιστος, εφόσον τον διαβάζεις στο πρωτότυπο (γιατί μια ελληνική μετάφραση είναι άστα να πάνε). Από τους κορυφαίους της παλιάς γενιάς. Φυσικά σε πολλά ζητήματα είναι κάπως ξεπερασμένος, μια και έγραφε πριν από σαράντα-πενήντα χρόνια. Από σύγχρονους Γάλλους οθωμανολόγους, αυτοί που μού έρχονται στο μυαλό είναι: Gilles Veinstein (ο πατριάρχης της σχολής! ακουστηκε πολύ πριν από χρόνια επειδή κατηγορήθηκε -εντελώς άδικα- ότι πήρε το μέρος της Τουρκίας στο θέμα της αρμενικής γενοκτονίας), Nicolas Vatin (γράφει για τα πάντα), Nathalie Clayer (για δερβίσηδες κυρίως), Georges Dumont, François Georgeon (αυτοί οι δύο για το 19ο αι.). Στα γαλλικά έγραφε και ο μακαρίτης Στέφανος Γερασίμου (Stéphane Yérasimos).

  14. Δύτης των νιπτήρων Says:

    Ξέχασα! μ’αρέσει πολύ κι εμένα αυτή η ατμόσφαιρα δωματίου. Δυστυχώς έτσι αρχίζουμε όλοι: και στο δικό μου αρχικά είχα μόνον ένα μόνιμο σχολιαστή, την ηρωική Μαρία, και κάπου-κάπου ένα-δυο ακόμα, όλοι σχεδόν από του Σαραντάκου. Που και κείνος όταν ξεκίνησε, ήταν σαν -εντάξει, όχι δωμάτιο, αλλά σάλα ταβέρνας ας πούμε.

  15. rogerios Says:

    Δύτη σε ευχαριστώ πάρα πολύ! Ήσουν κατατοπιστικότατος!

    Από τα ονόματα που αναφέρεις έχω διαβάσει αρκετό Μαντράν και Yérasimos. Και φυσικά, σχεδόν όλα όσα έχει γράψει ο Βατέν για τους Ιωαννίτες στη Ρόδο, τίποτε όμως από τις μελέτες του για την Οθωμανική Αυτοκρατορία. Μένει να ανακαλύψω και τους υπόλοιπους.

    Και πάλι μερσί και την καλημέρα μου!

  16. Δύτης των νιπτήρων Says:

    Για τους Ιωαννίτες, αυτό το ξέρεις;
    Anthony Luttrell – Elizabeth A. Zachariadou, Sources for Turkish History in the Hospitallers’ Rhodian Archive, 1389-1422, Athens: National Hellenic Research Foundation 2008. Μπορείς να το βρεις, φαντάζομαι, στο Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών, ίσως με τον ελληνικό του τίτλο (στο οπισθόφυλλο), «Πηγές για την τουρκική ιστορία στα αρχεία των Ιπποτών της Ρόδου».

  17. rogerios Says:

    Δύτη είσαι παμμέγιστος! Δεν το ήξερα (τώρα βλέπω, κατόπιν γουγλίσματος, ένα πι ντι εφ αρχείο με το εξώφυλλο και τα περιεχόμενα). Έχεις ιδέα γιατί επελέγη η συγκεκριμένη χρονική περίοδος; Άραγε, αναμένεται συνέχεια;

    • Δύτης των νιπτήρων Says:

      Χμμ, όχι, δεν ξέρω για την επιλογή της περιόδου. Θα θυμηθώ να ρωτήσω τη Ζαχαριάδου την άλλη βδομάδα που θα τη δω. Συνέχεια πάντως δεν αναμένεται, αυτό το ξέρω.

    • Δύτης των νιπτήρων Says:

      Λοιπόν, δεν είχα διαβάσει προσεκτικά τον πρόλογο, εκεί εξηγούν οι συγγραφείς την επιλογή της περιόδου. Έχει να κάνει με τους περιορισμούς των πηγών και με τον προσανατολισμό του έργου προς την οθωμανική ιστορία. Αντιγράφω:
      While the year 1389 constitutes an obvious starting point, because it was the moment at which the Ottomans’ advance into coastal Anatolia first brought them into direct confrontation with the Hospitaliers at Smyrna, 1422 is a convenient closing date, not only because, while the Master’s register for 1421/2 contains four relevant texts, the next surviving register is for 1427/8. The Sultan Mehemmed I and the Hospitaller Master Fr. Philibert de Naillac both died in 1421.

  18. rogerios Says:

    Μερσί, Δύτη! Κρατώ αυτό το «convenient closing date». Όπως είναι εύλογο η μελέτη του συνόλου των αρχείων των Ιωαννιτών θα συνιστούσε έργο που υπερβαίνει κατά πολύ τις ανθρώπινες δυνάμεις. Πόσο θα ήθελα όμως κάτι ανάλογο για την περίοδο κατά την οποία μέγας μάγιστρος ήταν ο Ντ’ Ωμπυσσόν (πολιορκία του 1480, «φιλοξενία» του Οθωμανού πρίγκηπα Τζεμ κ.λπ.).

  19. γρηγόρης στ. Says:

    Ρογήρε,
    μήπως έχεις διαβάσει το μυθιστόρημα του Μιχάλη Κοκκινάρη, Ελ Χακίμ ο θεραπευτής. (Αρμός 2003);

    • rogerios Says:

      Γρηγόρη, ομολογώ την άγνοιά μου. Όχι μόνο δεν το έχω διαβάσει, αλλά, ατυχώς για μένα, αγνοούσα και την ύπαρξή του. Αν ξέρεις, δώσε στοιχεία SVP!

      Έντιτ τελευταίας στιγμής: ψάχνοντας βλέπω τα της υπόθεσης του βιβλίου (και συνειδητοποιώ το πώς έρχεται ως συνέχεια της συζήτησης για τους Ιωαννίτες). Οπότε, η ερώτησή μου είναι πια αν έχεις διαβάσει το βιβλίο και, σε περίπτωση καταφατικής απάντησης, ποές ήταν οι εντυπώσεις σου από αυτό. Για μένα, σε κάθε περίπτωση, θα είναι δύσκολο να το βρω κα να το διαβάσω πριν από τις διακοπές των Χριστουγέννων, όταν θα βρεθώ ξανά στην Ελλάδα.

  20. mousitsa Says:

    Αγαπητέ rogerios,όταν ήμουν μικρή και έφτανε στα χέρια μου βιβλίο που μου άρεσε προσπαθούσα να κατανικήσω την βουλιμία μου να το τελειώσω αυθημερόν γιατί ήξερα οτι θ’αργούσε να ξανασυμβεί αυτό(λόγω φτώχειας και απομόνωσης τότε).Αυτό όμως με έμαθε τι θα πει απόλαυση versus κατανάλωση.Με το παρόν ιστολόγιο βρέθηκα σε αυτήν ακριβώς την υπέροχη κατάσταση,να διαβάζω αργά και απολαυστικά(παρακαλώντας να μην τελειώσει)και σε ευχαριστώ με όλη μου την καρδιά!!Λυπάμαι που δεν μπορώ να κάνω δημιουργικά σχόλια,είμαι όμως μια αφοσιωμένη μαθήτρια.Χαίρε!

    • rogerios Says:

      Αγαπητή mousitsa,

      1) καλώς όρισες και ως σχολιάστρια στο ιστολόγιο!

      2) ειλικρινά με συγκινείς με όσα γράφεις! Δεν ξέρω τί να πω…

      επειδή, όμως, είμαι βέβαιος ότι αν το θέλεις μπορείς να κάνεις εξαιρετικά ενδιαφέροντα σχόλια, τα περιμένω στο μέλλον!

  21. Σχέσεις Δυτικών-Βυζαντινών-Οθωμανών: λιγότερο γνωστές πτυχές της Ιστορίας. | Σχολιαστές Χωρίς Σύνορα Says:

    […] Πηγή: Οι επισημάνσεις από το εξαιρετικό  Ιστολόγιο του Ρογήρου […]

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s


Αρέσει σε %d bloggers: