ΟΙ ΝΟΡΜΑΝΔΟΙ ΣΤΗΝ ΚΑΤΩ ΙΤΑΛΙΑ – μέρος VI: το σικελικό κράτος υπό τους Σουηβούς

 

Όταν τον Ιανουάριο του 1189 πέθαινε άκληρος ο βασιλιάς Γουλιέλμος Β΄ ο Καλός τερματιζόταν ουσιαστικά η καθαυτό νορμανδική κυριαρχία στη Σικελία και στην Κάτω Ιταλία. Νόμιμη διάδοχος του θρόνου ήταν η θεία του Γουλιέλμου, η Κωνσταντία των Ωτβίλλ, κόρη του Ρογήρου Β΄ και σύζυγος του Ερρίκου Στ΄, γιου του Γερμανού αυτοκράτορα Φρειδερίκου Βαρβαρόσα. Όπως ήταν λογικό, η προοπτική να βασιλέψει στη Σικελία ένας ξένος, ένας Γερμανός που δεν ήταν διατεθειμένος να καταβάλει την παραμικρή προσπάθεια για να κατανοήσει τις ιδιαιτερότητες του τόπου, γέμιζε με τρόμο τους Νορμανδούς ευγενείς. Έπρεπε να βρεθεί οπωσδήποτε μια εναλλακτική λύση κι αυτή δεν ήταν άλλη από τον τελευταίο άρρενα απόγονο  της γενιάς των Ωτβίλλ, έστω και νόθο, τον Τανκρέδο του Λέτσε. Όπως είδαμε και στο προηγούμενο μέρος, ο Τανκρέδος είχε μια πολυτάραχη σταδιοδρομία: από συνωμότης κατά του Γουλιέλμου Α΄, βρέθηκε στα χρόνια του δεύτερου Γουλιέλμου αρχιστράτηγος και ναύαρχος των δυνάμεων του βασιλείου. Είχε, μάλιστα, ηγηθεί, το 1185, της μεγάλης εκστρατείας κατά του Βυζαντίου, εντυπωσιακής επιχείρησης που είχε ως συνέπεια την άλωση και πρόσκαιρη κατοχή της Θεσσαλονίκης, αλλά δεν απέφερε μόνιμα οφέλη στο νορμανδικό βασίλειο. 

Η σύντομη βασιλεία του Τανκρέδου του Λέτσε: Οι προσπάθειες του καγκελάριου Ματθαίου του Αγέλλο έκαμψαν και τους τελευταίους δισταγμούς όσων ευγενών δεν είχαν λησμονήσει ότι λίγα χρόνια πριν, στην Τρόια, είχαν ορκιστεί ενώπιον του μονάρχη τους να σεβαστούν τα δυναστικά δικαιώματα της Κωνσταντίας. Έτσι, στις αρχές του 1190, στέφθηκε στο Παλέρμο βασιλιάς της Σικελίας και της Νότιας Σικελίας ο Τανκρέδος, ο νόθος γιος του Ρογήρου δούκα της Απουλίας και εγγονός του Μεγάλου Ρογήρου. Η μέχρι τότε σταδιοδρομία του Τανκρέδου αποδείκνυε ότι διέθετε πολιτικά και στρατιωτικά χαρίσματα. Υπήρχαν, όμως, και δύο σοβαρά μειονεκτήματα: πρώτον, ο νέος βασιλιάς δεν βρισκόταν ακριβώς στην πρώτη νιότη του, μια και κατά τον χρόνο στέψης του πρέπει να είχε περάσει τα πενήντα. Έπειτα (και παραβλέποντας την απερίγραπτη, σύμφωνα με τα χρονικά της εποχής, ασχήμια του) για όλους τους παράγοντες της διεθνούς διπλωματικής σκηνής της εποχής δεν ήταν παρά ένας σφετεριστής. Την ίδια άποψη φαίνεται πως είχαν και κάποιοι από τους υπηκόους του, μια και πολύ σύντομα χρειάστηκε να καταστείλει δύο εξεγέρσεις: πρώτα αυτή των ευγενών της Απουλίας κι έπειτα των μουσουλμάνων της Σικελίας.

Οι δύο σταυροφόροι: Λίγους μήνες αργότερα, το φθινόπωρο του 1190, ο Τανκρέδος βρέθηκε αντιμέτωπος με μιαν άλλη απειλή, καθώς έφτασαν στα εδάφη του, καθ’ οδόν για τους Άγιους Τόπους, ο Φίλιππος Αύγουστος της Γαλλίας και ο Ριχάρδος Α΄ ο Λεοντόκαρδος της Αγγλίας. Ο μονάρχης της Αγγλίας αποτελούσε τον μεγαλύτερο κίνδυνο: όχι μόνο τον συνόδευε η φήμη του φιλόδοξου, αδίστακτου και διεκδικητικού χαρακτήρα, αλλά είχε ήδη διατυπώσει επίσημα παράπονα για τη μεταχείριση της οποίας είχε τύχει η Ιωάννα, αδελφή του Ριχάρδου και χήρα του εκλιπόντος βασιλιά της Σικελίας Γουλιέλμου Β΄. Οι στρατιώτες του Ριχάρδου λεηλάτησαν τα εδάφη της Καλαβρίας κι έπειτα πέρασαν τα στενά της Μεσσήνης και κατέλαβαν την ομώνυμη πόλη. Προκειμένου, μάλιστα, να ελέγξει τον, στην πλειονότητά του ελληνικό, πληθυσμό της πόλης, ο βασιλιάς της Αγγλίας διέταξε να χτιστεί ένα ξύλινο φρούριο, το οποίο επιδεικτικά ονόμασε «Mate Griffon». Ο Τανκρέδος χρειάστηκε να επιστρατεύσει όλες τις διπλωματικές ικανότητές του, αλλά και να ενισχύσει οικονομικά τον Ριχάρδο, έτσι ώστε ο ενοχλητικός φιλοξενούμενος να εγκαταλείψει τη Σικελία και να συνεχίσει τον δρόμο του στο πλαίσιο της Γ΄ Σταυροφορίας (10 Απριλίου 1191, δηλαδή δέκα ημέρες μετά από την αναχώρηση του Φιλίππου Αυγούστου. Όσο για τις κατακτητικές βλέψεις του Ριχάρδου, «την πλήρωσε» σε πρώτη φάση η Κύπρος).

Ο Ερρίκος γίνεται αυτοκράτορας: Ωστόσο, ο Τανκρέδος γνώριζε ότι αργά ή γρήγορα θα έπρεπε να αναμετρηθεί με τον νόμιμο διάδοχο του θρόνου, τον Ερρίκο. Τα γεγονότα επίσπευσαν τη σύγκρουση αυτή. Τον Ιούνιο του 1190 κι ενώ κατευθυνόταν ως σταυροφόρος προς τους Άγιους Τόπους, ο Γερμανός αυτοκράτορας Φρειδερίκος πνίγηκε καθώς επιχειρούσε να διαβεί τον Καλύκαδνο ποταμό στην Κιλικία (Σέλεφ ή, για τους Τούρκους, Γκεκσού). Ο Ερρίκος πλέον όφειλε να εξασφαλίσει την αναγνώρισή του ως νέος αυτοκράτορας, έπρεπε επομένως να διαπραγματευθεί με τον πάπα. Στην πραγματικότητα επρόκειτο για διττή ανάγκη, μια και το βασίλειο της Σικελίας και της Κάτω Ιταλίας ήταν κι αυτό τύποις υποτελές στην Αγία Έδρα. Η τύχη, πάντως, ευνόησε τα σχέδια του Ερρίκου. Την άνοιξη του 1191 πέθανε ο πάπας Κλήμης Γ΄: ο διάδοχός του, ο Κελεστίνος Γ΄, ήταν ένας γέροντας ογδόντα πέντε ετών που, όπως αναμενόταν, αποδείχθηκε σε διπλωματικό επίπεδο παιχνιδάκι στα χέρια του νεαρού Γερμανού μονάρχη. Γρήγορα δέχτηκε όλες τις διεκδικήσεις του Ερρίκου ο οποίος, στις 15 Απριλίου 1191, στέφθηκε στη βασιλική του Αγίου Πέτρου αυτοκράτορας της Αγίας Γερμανικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. Όλο και περισσότεροι ευγενείς της νότιας Ιταλίας εγκατέλειπαν το στρατόπεδο του Τανκρέδου για να συνταχθούν με τον Ερρίκο. Βέβαιος για την τελική επικράτησή του, ο Ερρίκος πολιόρκησε τη Νάπολη, ενώ η Κωνσταντία αποσύρθηκε στο Σαλέρνο, παραδοσιακό τόπο διαμονής των Νορμανδών βασιλέων όταν βρίσκονταν στην Καμπανία.

Η μεγάλη προσπάθεια του Τανκρέδου: Κι όμως, ο ηγεμόνας της Σικελίας δεν είχε πει την τελευταία του λέξη. Η πολιορκία της Νάπολης απέτυχε, καθώς σκόνταψε σε επιδημίες, στρατιωτικές απώλειες και λιποταξίες. Οι Σαλερνιτάνοι, διαπιστώνοντας ότι η κατεύθυνση του ανέμου άλλαζε, αιχμαλώτισαν την Κωνσταντία και την έστειλαν πεσκέσι στον Τανκρέδο. Ο πάπας σκέφτηκε ότι ήταν μια καλή ευκαιρία να γλιτώσει από την ηγεμονία των Γερμανών. Έτσι, την άνοιξη του 1192, ο Τανκρέδος αναγνωριζόταν απο τον πάπα (και το σύνολο των φεουδαρχών) ως νόμιμος βασιλιάς της Σικελίας. Εκτός από τις απαραίτητες ενέργειες για την αμυντική θωράκιση του βασιλείου του, ο Τανκρέδος αποδύθηκε σε διπλωματικό αγώνα για να βρει ισχυρούς συμμάχους. Οι προσπάθειές του να συμμαχήσει με το Βυζάντιο στέφθηκαν με επιτυχία: την άνοιξη του 1193 παντρεύτηκαν στο Μπρίντιζι ο μεγαλύτερος γιος του Τανκρέδου, ο Ρογήρος, και η Ειρήνη, κόρη του Βυζαντινού αυτοκράτορα Ισαάκιου Άγγελου. Κάπου εκεί, όμως, στέρεψε κι η τύχη του Τανκρέδου. Λίγους μήνες μετά πέθανε ο γιος του. Στις 20 Φεβρουαρίου 1194 πέθαινε στο Παλέρμο κι ο ίδιος ο Τανκρέδος. Άφηνε διάδοχο ένα παιδί, τον γιο του Γουλιέλμο (Γ΄).

Ο Ερρίκος Στ΄, δήμιος της νορμανδικής Σικελίας: Ελλείψει ισχυρού αντιπάλου, τίποτε δεν μπορούσε να σταματήσει την προέλαση του Ερρίκου. Η Νάπολη του άνοιξε τις πύλες της. Το Σαλέρνο τιμωρήθηκε παραδειγματικά για την προδοσία του. Στην ίδια τη Σικελία τα στρατεύματα που διοικούσε ο Μάρκβαρντ του Ανβάιλερ προχωρούσαν χωρίς να συναντήσουν ουσιαστική αντίσταση. Στις 20 Νοεμβρίου 1194, ο Ερρίκος εισερχόταν πανηγυρικά στο Παλέρμο. Με την οικογένεια του Τανκρέδου (τη βασίλισσα Σίβυλλα, τον μικρό Γουλιέλμο και τις τρεις αδελφές του), ο Ερρίκος ξεμπέρδεψε στα γρήγορα: τους υποσχέθηκε ότι θα του αφήσει ελεύθερους κι ότι θα δώσει στον Γουλιέλμο ως φέουδα το πριγκιπάτο του Τάραντα και την κομητεία του Λέτσε. Ανήμερα των Χριστουγέννων, ο Ερρίκος στεφόταν βασιλιάς της Σικελίας. Από δω και πέρα θα όριζε τα πράγματα κατά τις δικές του επιθυμίες και με τον δικό του τρόπο. Την επομένη, μετά από μια γιγαντιαία επιχείρηση, συνέλαβε όλους σχεδόν τους Νορμανδούς ευγενείς που βρισκόταν στη σικελική πρωτεύουσα: αφού τους βασάνισε, άλλους τους κρέμασε, άλλους τους έκαψε ζωντανούς, ενώ τους πιο τυχερούς τους εξόρισε στα οικογενειακά του φέουδα στην Αλσατία και στη σημερινή Βάδη-Βυρτεμβέργη. Ανάμεσα στους εξόριστους ήταν κι ο μικρός Γουλιέλμος (τον οποίο τύφλωσαν) με τη μητέρα του, τις αδελφές του και την Ειρήνη του Βυζαντίου.

Το άλλο σημαντικό γεγονός εκείνων των ημερών συνέβη αρκετά βορειότερα σε μια κωμόπολη κοντά στην Ανκόνα. Υπακούοντας στις εντολές του συζύγου της, η Κωνσταντία πορευόταν προς τα πάτρια εδάφη της με τον αργό ρυθμό που επέβαλλε η προχωρημένη εγκυμοσύνη και η ηλικία της (η τελευταία των Ωτβίλλ ήταν σαράντα ετών). Αισθανόμενη τους πόνους του τοκετού, σταμάτησε με τη συνοδεία της στο Ιέζι όπου στις 24 Δεκεμβρίου έφερε στον κόσμο ένα αγόρι που βαφτίστηκε Φρειδερίκος-Ρογήρος, παίρνοντας τα ονόματα των δύο ένδοξων παπούδων του. Έπειτα, όταν πέρασε ο χειμώνας, η Κωνσταντία κατευθύνθηκε νότια και συνάντησε τον σύζυγό της στο Μπάρι, όπου στέφθηκαν εκ νέου. Εκεί θα πρέπει να αντίκρισε με αναστάτωση τους αιχμαλώτους που πορεύονταν προς την εξορία τους στη Γερμανία. Έπειτα πήγε στο Παλέρμο, όπου και θα διαπίστωσε τί πληγές είχε ήδη προκαλέσει στη γη των προγόνων της η ηγεμονία του συζύγου της. Ο Ερρίκος, πάλι, έφυγε για τη Γερμανία με σκοπό να πετύχει την αναγνώριση του γιου του ως κληρονομικού διαδόχου του στο αυτοκρατορικό αξίωμα. Η επιτυχία του ήταν σχετική: αρκέσθηκε στην εκλογή του μικρού Φρειδερίκου ως «Βασιλέα των Ρωμαίων» (Φρανκφούρτη, 25 Δεκεμβρίου 1196). Όσο απουσίαζε, οι εναπομείναντες Νορμανδοί ευγενείς εξεγέρθηκαν στην Καμπανία και στην Απουλία. Και αυτή η εξέγερση καταπνίγηκε με τρόπο εξίσου αιματηρό. Καθώς μάλιστα υποπτευόταν ότι η Κωνσταντία μάλλον έβλεπε με συμπάθεια τους συμπατριώτες της, την έθεσε σε κατ’ οίκον περιορισμό, υπό την επιτήρηση του Γκωτιέ της Παλιάρα, καγκελάριου του βασιλείου και επισκόπου της Τρόια.

Για τον Ερρίκο το παλιό νορμανδικό βασίλειο της νότιας Ιταλίας ήταν απλώς τμήμα ενός οικουμενικού πολιτικού σχεδίου (δεν είναι τυχαίο ότι από τον Ερρίκο αναγνωρίστηκαν ως βασιλείς ο Αμωρύ των Λουζινιάν, βασιλιάς της Κύπρου, και ο Λέων Β΄ του αρμενικού κράτους της Κιλικίας). Σε καμία περίπτωση δεν είχε ενδοιασμούς να εφαρμόσει τα πιο σκληρά και αυταρχικά μέτρα για να εδραιώσει την εξουσία του, ανατρέποντας ισορροπίες ενός και πλέον αιώνα και διαλύοντας την κοινωνική ειρήνη που είχαν πετύχει οι Νορμανδοί βασιλείς. Σε κάθε περίπτωση, η σταδιοδρομία του τερματίστηκε πρόωρα: τον Αύγουστο του 1197 προσβλήθηκε από ελονοσία. Στις 28 Σεπτεμβρίου πέθανε στον δρόμο προς το Παλέρμο,  σε ηλικία μόλις τριάντα τριών ετών.

Φρειδερίκος Β΄ – Φως του Κόσμου ή Θηρίο της Αποκάλυψης; Στις 17 Μαΐου 1198 στέφθηκε βασιλιάς της Σικελίας ο Φρειδερίκος Β΄ των Χοχενστάουφεν. Αυτός που ο λαός επευφημούσε ως «μεγαλοπρεπή, θριαμβευτή και ανίκητο» ήταν ένα ορφανό από πατέρα τετράχρονο αγόρι του οποίου η μητέρα ήταν ήδη βαριά άρρωστη.

Μια δύσκολη παιδική ηλικία: Μετά τον θάνατο του Ερρίκου, η Κωνσταντία έκανε δύο αποφασιστικές κινήσεις: αφενός πήρε κοντά της τον μικρό Φρειδερίκο (στον οποίο ήθελε να δώσει μια αμιγώς γερμανική εκπαίδευση ο θείος του, ο Φίλιππος της Σουηβίας) έτσι ώστε να ανατραφεί στο Παλέρμο σύμφωνα με τις αρχές της νορμανδικής αυλής της Σικελίας, αφετέρου έδιωξε από την αυλή όλους τους Γερμανούς που αντιμετώπιζαν τη Σικελία σαν κατακτημένη χώρα (όπως ο Μάρκβαρντ του Ανβάιλερ) και τους ντόπιους συνεργάτες τους (όπως ήταν ο Γκωτιέ της Παλιάρα). Μετά τη στέψη του γιου της και έχοντας επίγνωση ότι δεν της έμενε πολύς χρόνος έδωσε και την τελευταία ικμάδα των δυνάμεών της για να εξασφαλίσει το μέλλον του Φρειδερίκου: διαπραγματεύτηκε σκληρά με τον νέο πάπα, τον πολύ γνωστό μας Ιννοκέντιο Γ΄, αναγκάστηκε να θυσιάσει την ανεξαρτησία της Εκκλησίας της Σικελίας και όλα τα εκκλησιαστικά προνόμια που είχαν εξασφαλίσει οι Νορμανδοί ηγεμόνες, αλλά πέτυχε να αναγνωρίσει εκ νέου η Αγία Έδρα το βασίλειο της Σικελίας και τα κληρονομικά δικαιώματα του Φρειδερίκου. Στις 27 Νοεμβρίου 1198, η Κωνσταντία πέθανε στα ανάκτορα του Παλέρμου, κι αν πιστέψουμε τον ποιητή πρέπει να ανταμείφθηκε με την αιώνια ευτυχία του Παραδείσου:

«Quest’ è la luce e la gran Constanza, che del secondo vento di Soave, generò ‘l terzo e l’ ultima possanza» (Δάντης «Θεία Κωμωδία«, «Παράδεισος«, άσμα ΙΙΙ, στίχοι 118-120).

Ο Φρειδερίκος μεγάλωσε σε ένα ψυχρό και ενίοτε εχθρικό περιβάλλον που το αποτελούσαν αυλικοί που προσπαθούσαν να μείνουν πιστοί στις επιθυμίες της μητέρας του και φιλόδοξοι ευγενείς που ενδιαφέρονταν να εδραιώσουν την εξουσία τους, μεταξύ των οποίων και οι ορκισμένοι εχθροί της Κωνσταντίας. Ορφανός από γονείς δεν είχε ποτέ τη στοργή και την αγάπη που χρειάζεται κάθε παιδί. Θα πρέπει να αναγκάστηκε να «ενηλικιωθεί» ψυχικά πολύ γρήγορα για να προστατεύσει τον εαυτό του και το βασιλικό μέλλον του. Όλα αυτά εξηγούν πιθανώς πολλές πλευρές του ενήλικου χαρακτήρα του, από τη φαινομική έλλειψη συναισθημάτων ως την υπεροψία και τη σκληρότητα με την οποία αντιμετώπιζε τους ανθρώπους. Το βέβαιο είναι ότι έλαβε εξαίρετη εκπαίδευση και ότι έμαθε να μιλά όλες τις γλώσσες του βασιλείου: λατινικά, ιταλικά, γαλλικά, προβηγκιανά, ελληνικά και αραβικά. Όλοι οι δάσκαλοί του ήταν από την Ιταλία (ο αρχιεπίσκοπος του Τάραντα Πέτρος, ο Γουλιέλμος Φρανκίσιος, ο Ιωάννης Τραγιέττο, ο Γκωτιέ της Παλιάρα). Ως πατρίδα του ένιωθε μόνο τη Σικελία. Μέχρι την ενηλικίωσή του δεν πρέπει να είχε μάθει ούτε λέξη από τη γλώσσα του πατέρα του.

Η κατάκτηση του γερμανικού αυτοκρατορικού θρόνου: Ωστόσο, ως εκλεγείς βασιλεύς των Ρωμαίων, ο Φρειδερίκος προοριζόταν να γίνει Γερμανός αυτοκράτορας. Μόνο που για το αξίωμα αυτό υπήρχαν ήδη δύο ισχυροί διεκδικητές: ο θείος του, ο Φίλιππος της Σουηβίας και ο Όθων Δ΄ του Μπράουνσβάικ, του οίκου των Βελφ, μεγάλου αντιπάλου και ορκισμένου εχθρού των Χοχενστάουφεν. Η δολοφονία του πρώτου (τον Ιούνιο του 1208) κατέστησε τον δεύτερο αδιαφιλονίκητο φαβορί στον αγώνα για τον αυτοκρατορικό τίτλο. Πράγματι, στις 4 Οκτωβρίου 1209, ο πάπας Ιννοκέντιος έστεφε τον Όθωνα αυτοκράτορα. Ο τίτλος άνοιξε την όρεξη του νέου αυτοκράτορα, ο οποίος άρχισε να αποσπά εδάφη στην Καμπανία και στην Απουλία. Αυτή η επεκτατική πολιτική του Όθωνα ανησύχησε τον ποντίφηκα που, εντελώς φυσικά, στράφηκε στον έφηβο Φρειδερίκο: αφού αφόρισε τον αυτοκράτορα (Νοέμβριος του 1210), ο Ιννοκέντιος, ύστερα από πρόταση του Γάλλου βασιλιά Φιλίππου Αυγούστου, άρχισε να προωθεί την υποψηφιότητα του Φρειδερίκου ως νέου αυτοκράτορα. Τον Σεπτέμβριο του 1211, η δίαιτα της Νυρεμβέργης εξέλεγε τον Φρειδερίκο Β΄ των Χοχενστάουφεν, βασιλιά της Σικελίας, ως «βασιλέα των Ρωμαίων προκειμένου να στεφθεί αυτοκράτωρ στη Ρώμη». Ο δεκαεξάχρονος Φρειδερίκος είχε ήδη παντρευτεί, δυο χρόνια νωρίτερα, την κατά δέκα χρόνια μεγαλύτερή του Κωνσταντία της Αραγονίας, αδελφή του βασιλιά Πέτρου Β΄, κι είχε μόλις αποκτήσει τον πρώτο του γιο. Τον Μάρτιο του 1212 ξεκίνησε από τη Μεσσήνη κι αφού πέρασε από τη Ρώμη, όπου δεσμεύθηκε επίσημα ενώπιον του ποντίφηκα να μη διεκδικήσει τα εδάφη του δευτέρου, μετέβη στη Γερμανία για να συνάψει τις απαραίτητες για τον σκοπό του συμμαχίες.

Απέμενε, βέβαια, ο φιλόδοξος Όθων. Εδώ τη λύση για τον Φρειδερίκο την έδωσε ο γαλλικός παράγοντας. Πράγματι, στη προσπάθεια να σώσει την εξουσία του, ο Όθων σύναψε συμμαχία με τον βασιλιά της Αγγλίας, τον Ιωάννη τον Ακτήμονα. Αν ο Φίλιππος Αύγουστος της Γαλλίας ήταν έτσι κι αλλιώς εχθρός του οίκου των Βελφ, η συμμαχία με τον ενοχλητικό μονάρχη της Αγγλίας τον υποχρέωνε να κινηθεί στρατιωτικά. Στη μάχη της Μπουβίν (27 Ιουλίου 1214) ο Γάλλος μονάρχης συνέτριβε τον Όθωνα και μαζί τις όποιες αυτοκρατορικές φιλοδοξίες του. Ένα χρόνο μετά, ο Φρειδερίκος στεφόταν συμβολικά στο Άαχεν ως άξιος διάδοχος του Καρλομάγνου. Την ίδια μέρα, λίγο μετά τη στέψη, δήλωνε (μάλλον απερίσκεπτα όπως θα διαπιστώσουμε) την απόφασή του «να πάρει τον σταυρό» και να απελευθερώσει την Ιερουσαλήμ.

Σε αναμονή της στέψης στη Ρώμη, ο Φρειδερίκος παρέμεινε στη Γερμανία για πέντε ακόμη χρόνια, καταβάλλοντας κάθε δυνατή προσπάθεια προκειμένου να εδραιώσει την εξουσία του. Θα επιχειρήσει να διασφαλίσει τα φέουδα της οικογένειάς του στην Αλσατία και στη Σουηβία, τα οποία επιβουλεύονταν οι αντίπαλοί του, θα συγκαλέσει αυτοκρατορικές δίαιτες σε διάφορες γερμανικές πόλεις (Ρατισβόννη, Άουγκσμπουργκ, Αγκνώ) και θα αγωνιστεί για να πείσει τους Γερμανούς εκλέκτορες να αναγνωρίσουν τον γιο του Ερρίκο ως διάδοχό του στον αυτοκρατορικό θρόνο (τον Απρίλιο του 1220 οι Γερμανοί ηγεμόνες θα εκλέξουν τον Ερρίκο ως βασιλιά της Γερμανίας).

Στις 22 Νοεμβρίου 1220. ο διάδοχος του Ιννοκέντιου, πάπας Ονώριος Γ ΄, θα στέψει επιτέλους τον Φρειδερίκο ως Ρωμαίο Αυτοκράτορα. Η στέψη αυτή είχε, πάντως, βαρύ τίμημα για τον Στάουφεν: δεσμεύθηκε στον πάπα να χωρίσει τα εδάφη της αυτοκρατορίας και το βασίλειο της Σικελίας, από το οποίο θα έπρεπε να παραιτηθεί παραδίδοντας το στέμμα στον γιο του. Απλώς θα ασκούσε την αντιβασιλεία μέχρι την ενηλικίωση του Ερρίκου.

Λίγες μέρες μετά κι ύστερα από οχτώ χρόνια απουσίας, ο Φρειδερίκος επέστρεφε στα εδάφη της πατρίδας του. Είχε πλέον τη δυνατότητα να αφοσιωθεί στην αναδιοργάνωση του κράτους αυτού του οποίου τυπικά δεν ήταν παρά αντιβασιλέας.

Μια αντιφατική προσωπικότητα; Ο χαρακτήρας και η δράση του Φρειδερίκου παρουσιάζουν καταρχήν τόσες αντιφάσεις που δεν εκπλήσσει το γεγονός ότι για την προσωπικότητα και τη διακυβέρνησή του εκφράσθηκαν κατά καιρούς απόψεις διαμετρικά αντίθετες. Υπέρλαμπρο φως που θαμπώνει την οικουμένη ή Αντίχριστος και Θηρίο της Αποκάλυψης; Ευσεβής χριστιανός ή άθεος; Φωτισμένος ή δεσποτικός μονάρχης: Διανοούμενος ή δεισιδαίμων; Ανθρωπιστής ή ωμός και κυνικός; Εραστής όλων των πολιτισμών και φίλος όλων των θρησκειών ή ανηλεής διώκτης των μειονοτήτων; Άνθρωπος που προηγείται της εποχής του ή γνήσια έκφραση των πιο ιδιαίτερων παραδόσεων του Μεσαίωνα; Μήπως όλα αυτά μαζί;

Η οργάνωση του κράτους: Το οργανωτικό του έργο είναι πράγματι αξιοθαύμαστο και δικαιολογεί σε σημαντικό βαθμό τον χαρακτηρισμό που του αποδίδει ο Pierre Aubé («Les empires normands d’ Orient», εκδ. Perrin 1991, επανέκδοση στη συλλογή Tempus, Παρίσι 2006, σ. 272), λέγοντας ότι ο Φρειδερίκος αποτελεί την: «Ένδοξη ολοκλήρωση, την πεμπτουσία της νορμανδικότητας». Το 1231 εκδίδει τα «Διατάγματα του Μέλφι», τον πληρέστερο για την εποχή του κώδικα δημόσιου και ποινικού δικαίου. Ήδη το 1224 ή το 1226 ιδρύει το Πανεπιστήμιο της Νάπολης (το οποίο και σήμερα φέρει το όνομά του), από τη νομική σχολή του οποίου αποφοιτούν όλα τα στελέχη της δημόσιας διοίκησης του βασιλείου.

Το κύριο μέλημα του Φρειδερίκου είναι η εδραίωση της βασιλικής εξουσίας. Για τον σκοπό αυτό θα ελέγξει αυστηρά και θα περιορίσει τη δύναμη των ευγενών, αποδυναμώνοντας μεθοδικά τις φεουδαρχικές δομές και ενισχύοντας αντίστοιχα την κεντρική εξουσία. Με τις Ασσίζες της Καπύης επιτυγχάνει την επιστροφή στο στέμμα των εκτάσεων που είχαν σφετεριστεί οι ευγενείς κατά την προηγούμενη περίοδο πολιτικής αστάθειας, καταγράφει τα προνόμιά τους και καταργεί πολλά από αυτά, τους αναγκάζει να του παραδώσουν τα κάστρα και τα φρούριά τους. Παράλληλα, ενδιαφέρεται ιδιαίτερα για την εμπορική και οικονομική ανάπτυξη του κράτους, μεριμνώντας έτσι ώστε το εμπόριο να βρίσκεται υπό τον αυστηρό έλεγχό του. Οι φορολογικές και τελωνειακές διατάξεις του είναι πληρέστατες: οι αλλοδαποί έμποροι που θέλουν να ασκήσουν δραστηριότητες στα εδάφη του Φρειδερίκου είναι υποχρεωμένοι να χρησιμοποιούν το λιμάνι του Παλέρμου και μόνο, όπου φυσικά καταβάλλουν άμεσα τους προβλεπόμενους δασμούς.

Ο Φρειδερίκος και οι θρησκευτικές μειονότητες: Σε προσωπικό επίπεδο, ο Φρειδερίκος ενδιαφερόταν ιδιαίτερα ως διανοούμενος για την ισλαμική κουλτούρα και θεολογία. Διατηρούσε αλληλογραφία με τους σύγχρονούς του μουσουλμάνους ηγεμόνες και δεν δίσταζε να υποβάλει φιλοσοφικά και θεολογικά ερωτήματα σε Άραβες σοφούς. Μπροστά, όμως στο συμφέρον του κράτους, όπως ο ίδιος το αντιλαμβανόταν, όλα αυτά υποχωρούσαν. Το 1224, θεωρώντας τους μουσουλμάνους της Σικελίας δυνητική απειλή για την ασφάλεια του κράτους, τους εκτόπισε μαζικά στη Λούτσερα της Απουλίας, είκοσι χιλιόμετρα βορειοδυτικά της Φότζα. Εκεί είχαν τη δυνατότητα να ζουν σύμφωνα με τον ισλαμικό νόμο, σε ένα πραγματικό μουσουλμανικό γκέτο, από το οποίο ο αυτοκράτορας μπορεί να στρατολογεί τις αναγκαίες για τους πολέμους του δυνάμεις. Στις πόλεις και τα χωριά που εγκατέλειψαν παρά τη θέλησή τους οι μουσουλμάνοι, ο Φρειδερίκος εγκατέστησε «Λομβαρδούς» εποίκους από τα αυτοκρατορικά εδάφη της βόρειας και κεντρικής Ιταλίας (μια τέτοια περίπτωση είναι και το γνωστό μας Κορλεόνε). Ανάλογη θα είναι και η τύχη των Εβραίων, οι οποίοι μέχρι τότε ουδέποτε είχαν υποστεί περιορισμούς ή διωγμούς από τους Νορμανδούς μονάρχες. Το 1221 θα αποφασιστεί ότι πλέον θα είναι υποχρεωμένοι να φέρουν γαλάζιους μανδύες με διακριτικό σήμα ένα κίτρινο κύκλο!

Ο Φρειδερίκος και η Ιερά Εξέταση: Επιπλέον, μολονότι η προσωπική του συμπεριφορά καταδείκνυε συχνά περιφρόνηση ή και ασέβεια για τις εκδηλώσεις θρησκευτικής λατρείας (σε σημείο που κάποιοι τον χαρακτήρισαν άθεο), δεν είχε κανένα δισταγμό να φέρει στα εδάφη του βασιλείου του τη νεοσύστατη Ιερά Εξέταση και να συνεργαστεί αρμονικότατα μαζί της. Ακόμη χειρότερα, ο Φρειδερίκος χρησιμοποίησε την Ιερά Εξέταση ως ένα εξαιρετικά αποτελεσματικό μέσο πίεσης και εξόντωσης των αντιπάλων του.

Ο Φρειδερίκος ως διανοούμενος: Αναμφίβολα ο Φρειδερίκος υπήρξε διανοούμενος και αληθινός εστέτ. Η αυλή του Παλέρμου ήταν πάντα γεμάτη ποιητές (ο ίδιος έγραψε αξιοπρεπείς στίχους σε προβηγκιανό στυλ), σε σημείο που αρκετοί να υποστηρίζουν ότι η ιταλική γλώσσα γεννήθηκε στη Σικελία (πριν «ολοκληρωθεί» στη μεσαιωνική Τοσκάνη). Υπήρξε προστάτης των ανθρώπων των γραμμάτων και των τεχνών, πολλοί από τους οποίους έζησαν στην αυλή του: χαρακτηριστικό παράδειγμα ήταν ο  Μιχαήλ ο Σκώτος, φιλόσοφος, μεταφραστής, γιατρός, αλχημιστής και.. αστρολόγος. Ο Φρειδερίκος υπήρξε φίλος και προστάτης του μεγάλου Ιταλού μαθηματικού Λεονάρδου Φιμπονάτσι από την Πίζα, ο οποίος αφιέρωσε κάμποσα βιβλία του στον αυτοκράτορα. Το μεγάλο προσωπικό πάθος του μονάρχη ήταν η ιερακοτροφία: το σχετικό σύγγραμμά του («De arte venandi cum avibus«) υπήρξε το πληρέστερο βιβλίο σχετικά με την εκπαίδευση των αρπακτικών πτηνών. Είχε ειλικρινές και έντονο ενδιαφέρον για τις επιστήμες. Αυτό δεν τον εμπόδιζε να είναι κυριολεκτικά εξαρτημένος από τις αστρολογικές προβλέψεις, ούτε να προβαίνει σε πειράματα που σήμερα θα εντυπωσίαζαν λόγω του παραλογισμού τους και θα σόκαραν λόγω της βιαιότητας και του απάνθρωπου χαρακτήρα τους. Λένε πως κάποτε έκλεισε σε ένα βαρέλι κάποιον υπηρέτη του και τον άφησε να πεθάνει, προκειμένου να διαπιστωθεί «επιστημονικά» αν με τον θάνατο μπορούσε να αποδράσει η ψυχή! Σύμφωνα πάλι με τον Φραγκισκανό χρονικογράφο Σαλιμπένε της Πάρμας, ανέθεσε την ανατροφή ορφανών σε κωφάλαλες για να διαπιστώσει ποιά γλώσσα θα μιλούσαν τα παιδιά: τη γλώσσα των γονιών τους ή κάποια από τις «πρωταρχικές γλώσσες της ανθρωπότητας», δηλαδή τα ελληνικά ή τα εβραϊκά!

Οι όποιες αντιφατικές πτυχές της προσωπικότητάς του μπορούν να εξηγηθούν από τα ψυχικά τραύματα των δύσκολων παιδικών του χρόνων και την έμφυτη ανασφάλεια που θα πρέπει να έκρυβε μέσα του. Ανασφάλεια που σίγουρα θα επέτεινε η μάλλον μειονεκτική εξωτερική εμφάνιση του Φρειδερίκου: κοντός, φαλακρός και σχεδόν καμπούρης, αποτελούσε το αντίθετο του ιδανικού ιππότη της εποχής. Όπως πολύ γλαφυρά περιέγραψε κάποιος μουσουλμάνος (μάλλον ο Μπαντρ-αλ-ντιν): «κοκκινοτρίχης, ασχημομούρης και καχεκτικός, αν ήταν σκλάβος δεν θα πουλιόταν ούτε για διακόσια ντιρχάμ». Η εμφάνιση αυτή κάλυπτε μια εξαιρετικά φιλήδονη φύση, μια και ο Φρειδερίκος δεν αρκέσθηκε στις τέσσερις νόμιμες συζύγους του (τις οποίες μεταχειρίστηκε ουσιαστικά περισσότερο σαν διπλωματικά ατού, παρά σαν συντρόφους ζωής, με την εξαίρεση ίσως της πρώτης, της Κωνσταντίας της Αραγονίας), αλλά διατηρούσε κι ένα πολυπληθές χαρέμι που σκανδάλιζε τους πιστούς χριστιανούς της εποχής του.

 Συμπέρασμα; Τελικά, η δράση του Φρειδερίκου μπορεί να εξηγηθεί από τον θεμελιώδη στόχο του, που δεν είναι άλλος από την απόλυτη θωράκιση της μοναρχικής εξουσίας. Όλα τα μέσα είναι θεμιτά για τον σκοπό αυτό: τόσο η επιμελής οργάνωση του κράτους όσο και η ωμή βία ή, εναλλακτικά, η «επικοινωνιακή» πολιτική. Με τα Διατάγματα του Μέλφι, ο Φρειδερίκος παρουσιάζεται ως ενσάρκωση του νόμου και του δικαίου [Sylvain Gouguenheim «Regards sur le Moyen Âge», Tallandier, Παρίσι 2009, κεφ. 14 «L’ empereur aux yeux de serpent: Frédéric II Staufen (1194-1250)», σ. 143-151, ειδ. σ. 146 και 149-150, και ιδίως Ernst Kantorowicz «Kaiser Friedrich der Zweite«, εκδ. Cotta, Στουτγάρδη 1927, και γαλλική μετάφραση «L’ empereur Frédéric II«, εκδ. Gallimard, Παρίσι 1987]. Περιβάλλεται από ικανούς νομικούς σαν τον  Πέτρο ντελλα Βίνια, που θα παράσχουν την απαραίτητη νομική θεμελίωση κάθε αξίωσης ή ισχυρισμού του ηγεμόνα. Όσο για τις πνευματικές ανησυχίες του Φρειδερίκου αυτές είναι προσωπική υπόθεση, δεν μεταφράζονται σε κάποιας μορφής ουμανισμό και σε κάθε περίπτωση είναι απολύτως διακριτές από το πρακτέο σε πολιτικό επίπεδο.

Ο Φρειδερίκος, συνεπώς, είναι και εξαιρετικά ικανός και υπέρμετρα φιλόδοξος. Οραματίζεται μια οικουμενική μοναρχία που θα περιλαμβάνει ολόκληρη την Ευρώπη και τη Μέση Ανατολή. Αυτή ακριβώς η φιλοδοξία θα προκαλέσει τη μοιραία σύγκρουση με την Αγία Έδρα και θα φέρει τελικά τον αφανισμό της ίδιας της δυναστείας των Στάουφεν.

Advertisements

Ετικέτες: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,

22 Σχόλια to “ΟΙ ΝΟΡΜΑΝΔΟΙ ΣΤΗΝ ΚΑΤΩ ΙΤΑΛΙΑ – μέρος VI: το σικελικό κράτος υπό τους Σουηβούς”

  1. Cotsos Says:

    Ωραία σύμπτωση! Σήμερα το πρωί συνάντησα μετά από πολύ καιρό ένα ναπολιτάνο φίλο και η κουβέντα πήγε από το ρεμπέτικο …. στους Νορμανδούς! Μάλιστα μου ανέφερε περίπου όσα γράφεις για τον Φρειδερίκο.

    Πιστός στις συνήθειές μου, να προτείνω ένα… εγκυρότατο ανάγνωσμα:

    http://www.bedetheque.com/album-57266-BD-Les-precurseurs.html

    Italia Normannorum – ο πρώτος τόμος που έχει κυκλοφορήσει μιλάει για τις συγκρούσεις με τους Βυζαντινούς.
    Για να μην ανησυχήσεις, πρόκειται για κόμιξ με παιδαγωγικούς σκοπούς και όχι «καλλιτεχνικές αξιώσεις», όπως οι 300. Προτείνεται άφοβα! 🙂

    • rogerios Says:

      Έλα, κι είχα απελπιστεί ότι δεν επρόκειτο κανείς να μου κάνει σεφτέ σ’ αυτή την ανάρτηση!
      Όχι, καθόλου δεν ανησυχώ ότι μπορεί να θυμίζει 300 το κόμικ ππυ αναφέρεις. Ξέρω καλά ότι οι παραπομπές σου είναι γκαραντί (κι έπειτα τσέκαρα και τον σύνδεσμο και το πράγμα φαίνεται απολύτως σοβαρό).
      Θα ήθελα όμως να μου εξηγήσεις ποιοί συνειρμοί σας οδήγησαν από το ρεμπέτικο στον Φρειδερίκο, γιατί, όπως και να το κάνουμε, υπάρχει μια κάποια απόσταση!

      • Cotsos Says:

        Χαχα, πράγματι, η συζήτηση ήταν επικών διαστάσεων!

        Με δυο λόγια, επειδή ο φίλος είναι ερασιτέχνης μουσικός, μιλούσαμε αρχικά για δίγλωσσα (ελληνοτουρκικά) ρεμπέτικα για οποία είναι πρακτικά αδύνατο, αλλά και χωρίς νόημα, να ψάχνουμε ποιός λαός τα πρωτοέφτιαξε. Από εκεί η κουβέντα πήγε σιγά-σιγά προς τη συμβίωση διαφορετικών πολιτισμών στη Μεσόγειο κατά την Αρχαιότητα και το Μεσαίωνα και μου έφερε το παράδειγμα των Νορμανδών στη Νότια Ιταλία και Σικελία που είχαν την ευφυΐα να δανειστούν από Βυζαντινούς, Άραβες και… Γερμανούς. Τότε μου μίλησε για τον Φρειδερίκο και την αλληλογραφία του με τους μουσουλμάνους σοφούς και για πολλά άλλα ενδιαφέροντα πράγματα, όπως η φετινή πορεία της Νάπολι στο Καμπιονάτο 🙂

  2. andreas Says:

    Επιτέλους το νέο σίκουελ! Αλλά πρέπει να ξαναδιαβάσω τα προηγούμενα, χεχε.

    • rogerios Says:

      Αντρέα, δίκιο έχεις, πέρασε σχεδόν δίμηνο χωρίς συνέχεια των Νορμανδών. Ρίξε μια γρήγορη ματιά στο προηγούμενο και περιμένω σχόλια!

      (να βάζω στην αρχή κάθε ποστ και «σύνδεση με τα προηγούμενα» α λά σαπουνόπερα;)

  3. andreas Says:

    Χαχαχα! «Στο προηγούμενο επεισόδιο, ο Ροβέρτος Γισκάρδος γίνεται ηγεμόνας, αλλά ο Πάπας του φέρνει εμπόδια. Θα καταφέρει να τον κάνει ζάφτι;»

    Ξέφυγα.

    • rogerios Says:

      Πλάκα στην πλάκα, τώρα, η ιστορία μας, άμα τονίσεις τα κατάλληλα στοιχεία της, έχει υλικό για να φτιάξεις μια τηλεοπτική σειρά μούρλια, είτε προτιμάς σοβαρή προσέγγιση είτε σαπουνόπερα!

  4. rogerios Says:

    Cotso, το σχόλιό σου στις 19:12 είναι το διακοσιοστό του ιστολογίου (ΟΚ, ξέρω, κάποια άλλα ιστολόγια έχουν αυτόν τον αριθμό σχολίων σε μια μόνο ανάρτησή τους, ενώ στην περίπτωσή μου χρειάστηκαν τρεισήμισι μήνες και εικοσιτόσα ποστ)! Οπότε κερνάω ένα διαδικτυακό ποτηράκι Μπρουνέλλο του Μονταλτσίνο ή, για να μείνουμε σε σικελικό περιβάλλον, Νέρο ντ’ Άβολα!

    Μπορούμε να πούμε ότι οι Νορμανδοί «δανείστηκαν» από τους Γερμανούς; Για να είμαστε ακριβείς, οι Γερμανοί «καπέλωσαν» τους Νορμανδούς στην Κάτω Ιταλία. Τώρα, βέβαια, μπορείς να πεις τον Φρειδερίκο τυπικό Γερμανό; Με τίποτα! Ο Φρειδερίκος είναι περίπτωση sui generis: ο εκλεκτισμός και η εστέτ φύση του ταιριάζουν με τα χαρακτηριστικά των Νορμανδών που προηγήθηκαν και των οποίων είχε (κατά το ήμισι) το αίμα, αλλά από την άλλη δεν δίστασε να διαλύσει με συνοπτικές διαδικασίες την ειρηνική συμβίωση των θρησκευτικών και εθνοτικών κοινοτήτων στο νησί. Γενικά η πολιτική επιβολής της εξουσίας του Φρειδερίκου είναι πολύ πιο ωμή, κυνική και βίαιη: οι υπήκοοι πρέπει να προσαρμοστούν στις απαιτήσεις του ηγεμόνα. Για τους Νορμανδούς Ωτβίλλ, αντίθετα, ο πολιτικός ρεαλισμός υπαγόρευε την προσαρμογή της εξουσίας στις ιδιαιτερότητες του πολυεθνοτικής κοινωνίας της Σικελίας.

    • Cotsos Says:

      Σαφώς το παλληκάρι μου μετέφερε πιο πολύ τις ιστορικές αναμνήσεις που διατήρησε ο τόπος ή μάλλον που διαμόρφωσαν οι… αρκετά ιδιότροποι 🙂 κάτοικοί του. Όταν διάβασα την ανάρτησή σου κατάλαβα ότι κάτι δεν πήγαινε καλά με την εξανιδικευμένη εικόνα του Φρειδερίκου.
      Επειδή όμως το φιλαράκι μου είναι ωραίος τύπος και ακούει ρεμπετιές τον συγχωρώ εύκολα.

      Ευχαριστώ πολύ για το ψηφιακό κέρασμα και ανταποδίδω με ένα Riesling από τη μακρυνή πνευματική πατρίδα μας!

  5. Δύτης των νιπτήρων Says:

    Τα ντιράμ του κοκκινοτρίχη σκλάβου, νομίζω εγώ θα τα έλεγα ντιρχάμ. Είναι ένα χ που προφέρεται αχνά, βέβαια, αλλά θυμίζει και τη σύνδεση με τη δραχμή.
    .
    Αλλά ακόμα δεν έχω καταφέρει να το διαβάσω με την ησυχία μου! Οι σαπουνόπερες έχουν αποκτήσει μια σχετική σοφία: λίγα-λίγα, μέρα-μέρα, μέχρι που δεν μπορείς να ξεφύγεις. 🙂

    • rogerios Says:

      Δύτη, σε ευχαριστώ! Εσύ ξέρεις ως ειδικός. Εγώ (που είμαι παντελώς άσχετος με τα αραβικά) έφαγα το χ, επηρεασμένος ίσως από το ότι αυτό χάθηκε και στο «δράμι» που φαντάζομαι ότι είναι ένα ωραίο αντιδάνειο. Ορίστε «από τη δραχμή στο δράμι μέσω του ντιρ-χ-άμ»! Ο Σαραντάκος δεν έχει γράψει ακόμη τίποτε σχετικό (ή μου έχει διαφύγει);

      • Δύτης των νιπτήρων Says:

        Κάτι έχει γράψει: 🙂
        http://sarantakos.wordpress.com/2009/02/21/xrhma/

      • rogerios Says:

        Σωστά (και μάλιστα σε άρθρο που δημοσιεύθηκε στο «Φαινόμενο του Λουξεμβούργου»). Λείπει, όμως, η σύνδεση με το δράμι, ίσως γιατί είναι λίγο παράξενο μια ονομασία νομίσματος να χρησιμοποιηθεί στη συνέχεια ως ονομασία μονάδας μέτρησης του βάρους.

      • γρηγόρης στ. Says:

        Η χρήση της ίδιας μονάδας για τη μέτρηση βάρους και ως νομισματική υποδιαίρεση δεν είναι κάτι περίεργο, αν αναλογιστεί κανείς πως χρησιμοποιήθηκε λχ. η μνα, το τάλαντο.
        Στα αραβικά η λέξη درهم [ντιρχαμ] (πληθ:دراحم [νταραχιμ]) χρησιμοποιείται τόσο για μονάδα βάρους, αλλά και ως νομισματική μονάδα. Υπάρχει βέβαια και η δραχμή ως دراخمة [ντραχμα].
        Για θέματα μετρολογίας όμως στους ειδικούς: E. ASHTOR, Levantine Weights and Standard Parcels: A Contribution to the Metrology of the Later Middle Ages. Bulletin of the School of Oriental and African Studies 45, 1982: 471-488 και για την όλη εξέλιξη στου Η. INALCIK. Introduction to Ottoman Metrology, Turcica 15, 1983: 311-348.

      • rogerios Says:

        Γρηγόρη, ευχαριστώ ιδιαίτερα και για την επισήμανση και για τις σχετικές βιβλιογραφικές παραπομπές. Και αφού δύο ειδικοί με συβουλέψατε να μεταγράψω «ντιρ-χ-άμ», πρόσθεσα κι εγώ το «χ» που είχα φάει στο κυρίως κείμενο!

  6. sarant Says:

    Ρογήρε, για το δράμι πράγματι δεν έχω γράψει στο ιστολόγιο, αν και υπάρχει η αναφορά σ’ ένα παλιότερο άρθρο στον ιστότοπο:
    http://www.sarantakos.com/language/ellenoarab.htm

    Αλλά τα είπατε ήδη κι εσείς.

    • rogerios Says:

      Sarant, καλώς όρισες ως σχολιαστής στο ιστολόγιο! Ευχαριστώ πολύ για την παραπομπή: πράγματι το άρθρο του ιστότοπού σου δίνει πλήρη εικόνα του συναρπαστικού γλωσσικού ταξιδιού από τη δραχμή στο δράμι μέσω του ντιρχάμ (και φυσικά περιέχει και πολλές ακόμη πληροφορίες για αντίστοιχες περιπτώσεις δανείων και αντιδανείων)!

  7. Αθανάσιος Αναγνωστόπουλος Says:

    Ο ποταμός λέγεται Καλύκαδνος ή Καλύκανδος;

  8. mousitsa Says:

    Πολύ πυκνό κείμενο αλλά τόσο καλογραμμένο!Εννοείται οτι θα κάνω επανάληψη πολλές φορές.
    Ερώτηση:η φωτό είναι το castello del Monte;Εχω πάει εκεί.Οκταγωνικό με οκταγωνικούς πύργους.Θυμάμαι οτι αφορούσε τον Φρειδερίκο και οτι στην συνέχεια μετετράπη σε φυλακή.
    [Θα μας πεις και για τον Φιμπονάτσι κάποια στιγμή;Μ’αρέσουν οι ιστορικές βιογραφίες.Πήρα αέρα,κάνω και παραγγελίες!]

    • rogerios Says:

      Καλησπέρα και σ’ ευχαριστώ πολύ! Επίσης, ζητώ συγγνώμη για την καθυστέρηση όσον αφορά την απάντηση, αλλά ο υπολογιστής μου αντιμετωπίζει ατυχώς πολύ σοβαρά προβλήματα τα οποία με εμποδίζουν από το να κάνω σχεδόν οτιδήποτε (για αυτόν τον λόγο άλλωστε δεν ανανεώθηκε ακόμη το ιστολόγιο).

      Πράγματι η φωτό είναι του Καστέλ ντελ Μόντε που έφτιαξε ο Φρειδερίκος και το οποίο (επίσης πράγματι) χρησιμοποιήθηκε και ως φυλακή (βλ. και το 7ο μέρος των Νορμανδών). Είναι πολύ πιθανό ο Φρειδερίκος να μη διέμεινε ποτέ στο κάστρο αυτό, το οποίο, όμως, λόγω του ιδιόμορφου σχεδίου του, είχε μεγάλη συμβολική αξία και σημάδεψε τη φαντασία των συγχρόνων και των μεταγενέστερων.

      Χμ. μια βιογραφία του Φιμπονάτσι, έ! Και τί να γράψω (πέρα από 2-3 παραγράφους) εγώ που είμαι εντελώς άσχετος με τα μαθηματικά; 😉

  9. mousitsa Says:

    Merci,δεν είχα φτάσει στο παρακάτω.Εντάξει τώρα,μια κουβέντα είπα για τον Φ.,μούχε μείνει στο μυαλό γιατί άκουγα από δυο απο τα παιδιά μου,που είχαν μαθηματικές ενασχολήσεις,να λένε συχνά για ακολουθία Φιμπονάτσι.Καλά ξεμπερδέματα με υπολογιστή,καλή συνέχεια.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s


Αρέσει σε %d bloggers: