Η ιστορία του Ρομάνο Μαϊράνο

Η υποδοχή της οποίας έτυχε το τελευταίο άρθρο μού έδωσε ιδιαίτερη χαρά. Ένα μεγάλο ευχαριστώ σε όλους τους φίλους σχολιαστές και αναγνώστες του ιστολογίου! Το μόνο πρόβλημα (ευχάριστο βέβαια) έγκειται στο ότι ένα άρθρο που επιτυγχάνει τους στόχους του δεν είναι ποτέ εύκολο να ακολουθηθεί από κάποιο ισάξιό του. Το «Γιατί ΔΕΝ επιστρέφουμε στον Μεσαίωνα», που είχε χαρακτήρα… μανιφέστου για το ιστολόγιο αυτό, εξέφραζε ιδέες που έχουν αποκρυσταλλωθεί εδώ και χρόνια. Το μόνο που χρειαζόταν ήταν να βρεθεί η κατάλληλη στιγμή για να οργανωθεί με λογικό τρόπο η παρουσίασή τους και η σχετική επιχειρηματολογία. Κατ’ ανάγκη, η συνέχεια θα δοθεί με κάτι πολύ πιο απλό και ταπεινό ως προς τους στόχους του. Ίσως, άλλωστε, να ταιριάζει περισσότερο με το εορταστικό κλίμα των ημερών αυτών. Ο ήρωάς μας δεν είναι πολιτικός ή στρατιωτικός ηγέτης, ούτε μεγάλος καλλιτέχνης ή άνθρωπος του πνεύματος. Είναι ένας επιχειρηματίας, ένας έμπορος. Αυτό φαντάζομαι ότι θ’ αρέσει σε όσους φίλους του ιστολογίου θα επιθυμούσαν να διαβάσουν και κάποιον έπαινο για την ιδιωτική πρωτοβουλία και τον καπιταλισμό. Η περίπτωσή του, που μοιάζει εκ πρώτης όψεως ασυνήθιστη, δεν είναι μοναδική για την πατρίδα και την εποχή του. Θα μπορούσαμε να πούμε ότι η ταραχώδης επιχειρηματική σταδιοδρομία του συμβολίζει με τον πλέον χαρακτηριστικό τρόπο τα έργα και τις ημέρες ενός από τα ισχυρότερα και πιο ιδιόμορφα κράτη του ευρωπαϊκού Μεσαίωνα (αν όχι κι ολόκληρης της ανθρώπινης Ιστορίας): της Γαληνοτάτης Δημοκρατίας του Αγίου Μάρκου.

Στους Ενετούς θα μπορούσε κανείς να προσάψει πολλά: άπληστοι έμποροι και αδίστακτοι αποικιοκράτες είναι δύο από τις συνηθέστερες κατηγορίες. Ωστόσο, πρέπει ταυτόχρονα να τους αναγνωριστούν πολλές αρετές. Μεθοδικοί, πειθαρχημένοι και οργανωτικοί (τα περισσότερα κάστρα και οχυρώσεις που βλέπουμε και σήμερα στη χώρα μας είναι δικά τους έργα), πρωτίστως δε άνθρωποι με λαμπρό επιχειρηματικό πνεύμα. Όταν διέκριναν σοβαρή πιθανότητα εμπορικού κέρδους, τίποτε δεν μπορούσε να τους αποθαρρύνει να αναλάβουν την πιο παράτολμη επιχειρηματική δράση. Ο Ενετός έμπορος δεν δειλιάζει ούτε μπροστά στους συνήθεις κινδύνους που ενέχει κάθε εμπορική δραστηριότητα, ούτε μπροστά σ’ αυτούς του θαλάσσιου ταξιδιού (στοιχεία της φύσης και πειρατές). Δεν τον φοβίζουν ούτε οι, εξίσου ικανοί κι αδίστακτοι, εμπορικοί ανταγωνιστές από την Γένοβα και την Πίζα, ούτε το ενδεχόμενο ξαφνικής επιδείνωσης των διπλωματικών σχέσεων της πατρίδας του με κάποιο από τα κράτη εντός του οποίου αναπτύσσει τις δραστηριότητές του (όπως η Βυζαντινή Αυτοκρατορία, το Σουλτανάτο του Καΐρου ή τα φραγκικά κράτη της Συρίας και Παλαιστίνης).

Μολονότι το όνομά του είναι ίσως άγνωστο στον μέσο άνθρωπο της εποχής μας, ο Ρομάνο Μαϊράνο είναι αληθινός σταρ για όσους μελετούν την Ιστορία του Μεσαίωνα. Για λόγους εν μέρει συγκυριακούς, η σταδιοδρομία του είναι η πληρέστερα καταγεγραμμένη που διαθέτουμε. Η, ευτυχής για τους ιστορικούς, συγκυρία ήταν η εξής: η τελευταία απόγονος της οικογένειας Μαϊράνο αποφάσισε προς το τέλος της ζωής της να μονάσει. Αποσύρθηκε στο κοινόβιο του Αγίου Ζαχαρία όπου και μετέφερε τα οικογενειακά αρχεία, σώζοντάς τα από την καταστροφή (βλ. Jean-Claude Hocquet «Venise au Moyen Âge«, coll. Guides de Civilisations, εκδ. Belles Lettres, Παρίσι 2003, σελ. 271/ «La vie mouvementée du marchand Mairano», περιοδικό Historia Thématique, αριθ. 88, τεύχος 3-2004, Μάρτιος-Απρίλιος 2004, σελ. 12-17). Χάρη σ’ αυτό το τυχαίο γεγονός, έχουμε σήμερα στη διάθεσή μας κάπου διακόσια εμπορικά έγγραφα, στην πλειονότητά τους συμβάσεις, τα οποία μας επιτρέπουν να σχηματίσουμε πλήρη εικόνα για την επιχειρηματική σταδιοδρομία του Ρομάνο Μαϊράνο, ενός ικανότατου και γενναίου Ενετού εμπόρου του 12ου αι. Η επιμονή, το θάρρος του, η αποφασιστικότητα και η αυτοπεποίθηση με την οποία αντιμετώπισε τις απογοητεύσεις της ζωής, η ικανότητά του να ορθοποδήσει μολονότι καταστράφηκε οικονομικά, αποτελούν ένα παράδειγμα προς μίμηση που δεν είναι διόλου άχρηστο σε μια εποχή κρίσης και δυσκολιών όπως η σημερινή.

Ι. Η σταδιοδρομία του Ρομάνο Μαϊράνο

Ας δούμε πώς συνοψίζουν την περιπετειώδη σταδιοδρομία του Μαϊράνο ο Ζαν-Κλωντ Οκέ (όπ.π.) και άλλοι ιστορικοί (Yves Renouard «Les hommes d’affaires italiens au Moyen Âge«, εκδ. Armand Colin, Παρίσι 1949, σελ. 56-59/Frederic Chapin Lane «Venice – A Maritime Republic«, The John Hopkins University Press, Βαλτιμόρη 1973, σελ. 52-53/ Christian Bec «Histoire de Venise«, coll. Que sais-je?, αριθ. 522, εκδ. PUF, Παρίσι 1993, σελ. 24-25/ Pierre Racine «Venise et son arrière-pays au temps de la Quatrième Croisade» σε Thomas F. Madden – επιμ. – «The Fourth Crusade: Event, Aftermath and Perceptions – Papers from the Sixth Conference  for the Study of the Crusades and the Latin East, Istanbul, Turkey, 25-29 August 2004«, εκδ. Ashgate 2004, σελ. 15 επ., ειδ. σελ. 23). Πρόκειται πιθανώς για γόνο οικογένειας ευγενών, πρόσφατα όμως εγκατεστημένων στο Ριάλτο. Τα ίχνη των πρώτων εμπορικών κινήσεων του ήρωά μας ανάγονται στα 1150: ο νεότατος τότε Μαϊράνο δανείζεται για την πρώτη εμπορική αποστολή του. Προφανώς η επιχείρηση αποδείχθηκε επικερδής, μια και εξοφλεί χωρίς προβλήματα το ποσό του δανείου. Δύο χρόνια αργότερα παντρεύεται. Η όχι υψηλή προίκα της γυναίκας του αποτελεί ένδειξη για το ότι ο Μαϊράνο ξεκίνησε την επιχειρηματική σταδιοδρομία του με μάλλον ταπεινά οικονομικά μέσα. Σχεδόν αμέσως μετά το γάμο μεταφέρει τις δραστηριότητές του στην Κωνσταντινούπολη (στα πρώτα ταξίδια του μεταφέρει συνήθως στη Βασιλεύουσα φορτία ξυλείας). Συνεργάζεται με τον αδελφό του, τον Σαμουήλ, και μαζί προβαίνουν στη σύσταση μιας οικογενειακής εταιρίας (fraterna societas). Έχουν τακτικές εμπορικές συναλλαγές με την ηπειρωτική Ελλάδα και τα παράλια της Μικράς Ασίας. Παράλληλα, ο Ρομάνο αγοράζει ακίνητα στη Βασιλεύουσα, η εκμετάλλευση των οποίων του αποφέρει ικανά κέρδη για να αναλάβει εμπορικές αποστολές μεγαλύτερης εμβέλειας: πλέον ταξιδεύει προς την Άκρα, την Τύρο, την Αντιόχεια και τα άλλα λιμάνια της φραγκικής Ανατολής, αλλά και προς τη μουσουλμανική Αλεξάνδρεια. Τα συμφέροντα του Μαϊράνο βρίσκονται κυρίως στην Ανατολή κι όχι στην πατρίδα του. Όταν το 1158 εξεγείρεται η κροατική Ζάρα κατά των Ενετών, η Γαληνοτάτη κηρύσσει γενική επιστράτευση των πολιτών της. Ο Μαϊράνο αδιαφορεί για την κλήση: προτιμά να πληρώσει το τεράστιο πρόστιμο που του επιβάλλεται, παρά να υπηρετήσει. Οι δουλειές του, άλλωστε, πηγαίνουν εξαιρετικά. Την ίδια περίοδο καταγράφονται τακτικές εμπορικές και τραπεζικές συναλλαγές του με το Τάγμα των Ναϊτών.

Το 1163, μετά από δεκαετή απουσία από τη μητρόπολη, ο Ρομάνο Μαϊράνο επιστρέφει στη Βενετία. Όχι για πολύ. Σκοπός του είναι η αγορά του πρώτου εμπορικού πλοίου του. Το 1165 τον βρίσκουμε στο χριστιανικό βασίλειο της Ιερουσαλήμ. Χρηματοδοτεί ένα συμπατριώτη του έμπορο, τον Μάρκο Έντσιο: οι δύο άνδρες αποφασίζουν να ταξιδέψουν με το πλοίο του Μαϊράνο για να πουλήσουν τα εμπορεύματά τους. Από την Άκρα θα βρεθούν στον Χάνδακα της Κρήτης κι από εκεί είτε θα επιστρέψουν κατευθείας στην Άκρα ή στο επίνειο της Αντιόχειας, είτε θα συνεχίσουν ως την Αλεξάνδρεια για να επιστρέψουν από το αιγυπτιακό λιμάνι στη βάση τους. Πιθανότερο φαίνεται να προτιμήθηκε η δεύτερη εναλλακτική λύση. Άλλωστε το 1167 βρίσκουμε τον Μαϊράνο να κινείται μεταξύ Κωνσταντινούπολης και Αλεξάνδρειας. Προς το τέλος, όμως, της ίδιας χρονιάς επιστρέφει στη Βενετία για να αγοράσει το δεύτερο πλοίο του, αγορά αναγκαία λόγω της ανάπτυξης του κύκλου των δραστηριοτήτων του. Δανείζεται από οχτώ πλούσιους συμπολίτες του συνολικό ποσό 796 υπέρπυρων. Το δάνειο θα επιστραφεί εντόκως την άνοιξη του 1168 (με επιτόκιο 44%!).

Τον Οκτώβριο του 1169 ο Μαϊράνο βρίσκεται πίσω στην Κωνσταντινούπολη, μολονότι οι ενετικές αρχές έχουν προειδοποιήσει τους πολίτες τους για τη ραγδαία επιδείνωση των διπλωματικών σχέσων μεταξύ της Γαληνοτάτης και του αυτοκράτορα Μανουήλ Κομνηνού. Αρχικά, ο φίλος μας φαίνεται να δικαιώνεται για τη ριψοκίνδυνη απόφασή του. Οι δουλειές του στην Πόλη πηγαίνουν όλο και καλύτερα. Εκτός των άλλων, αναλαμβάνει τη διαχείριση της μεγάλης περιουσίας που διαθέτει στη Βασιλεύουσα ο λατίνος πατριάρχης του Γκράντο. Αποκτά επίσης το ιδιαιτέρως επικερδές μονοπώλιο της είσπραξης των δικαιωμάτων για τη ζύγιση των εμπορευμάτων των Ενετών της πόλης. Ωστόσο, το 1171 ξεσπά η καταιγίδα που πολλοί φοβούνταν: ο Μανουήλ διατάσσει τη σύλληψη και απέλαση όλων των Ενετών υπηκόων και τη δήμευση των περιουσιακών στοιχείων τους. Ο Μαϊράνο κατορθώνει να ξεφύγει με το πλοίο του που ήταν ελλιμενισμένο στην Κωνσταντινούπολη, σώζοντας κι αρκετούς συμπατριώτες του, χάνει όμως την περιουσία του. Κατεστραμμένος οικονομικά αδυνατεί να εξοφλήσει τους πιστωτές του. Δίχως να απογοητευτεί, ξαναρίχνεται στον αγώνα, στο δρομολόγιο Βενετία-Αλεξάνδρεια. Το καλοκαίρι του 1173 συμμετέχει με το πλοίο του στον ενετικό στόλο που πολιορκεί (ανεπιτυχώς) την Ανκόνα. Οι πολεμικές επιχειρήσεις αποτελούν πάντως την εξαίρεση στη σταδιοδρομία του Μαϊράνο. Τα χρόνια αυτά τον συναντούμε συνήθως να εμπορεύεται μεταξύ Βενετίας, Αλεξάνδρειας και Αγίων Τόπων. Κύριος χρηματοδότης του είναι η πάμπλουτη και ισχυρή οικογένεια Τζιάνι: ο δόγης (από το 1172 έως το 1178) Σεμπαστιάνο και ο γιος του (και μετέπειτα δόγης κι αυτός, 1205-1229) Πιέτρο, στους οποίους ο Μαϊράνο προμηθεύει φορτία πιπεριού και στυπτηρίας.

Πάντα τολμηρός κι έτοιμος να εκμεταλλευθεί νέους εμπορικούς δρόμους, ο Μαϊράνο διαβλέπει νέες ευκαιρίες στη βελτίωση των σχέσεων μεταξύ της πατρίδας του και της παραδοσιακής αντιπάλου, της νορμανδικής Σικελίας του Γουλιέλμου Β΄ του Καλού, εξέλιξη που καθιστά ασφαλέστερη για τους Βενετούς τη ναυσιπλοΐα στα νότια και νοτιοδυτικά της Μεσογείου. Παραγγέλλει τη ναυπήγηση ενός ακόμη εμπορικού πλοίου και,ταξιδεύει στο Μαγκρέμπ (Μπουζί και Θέουτα), όπου προμηθεύεται μάλλινα και δέρματα, προϊόντα απαραίτητα για την ενετική βιοτεχνία ένδυσης. Το 1183 έχει πλέον καταφέρει να εξοφλήσει όλα τα χρέη του, και τα προ του 1171 και τα κατοπινά. Η Αλεξάνδρεια και η Άκρα παραμένουν οι βασικοί εμπορικοί προορισμοί του. Μετά το 1184, όταν αποκαθίστανται οι σχέσεις Βενετίας και Βυζαντίου, καθώς ο Ανδρόνικος Α΄ Κομνηνός δέχεται να καταβάλει και κάποιες αποζημιώσεις για τα δημευθέντα περιουσιακά στοιχεία των Ενετών της Πόλης, ο Μαϊράνο επιστρέφει στο δρομολόγιο προς Κωνσταντινούπολη. Φαίνεται μάλιστα ότι το 1190 μεταφέρει ξανά στη Βασιλεύουσα το κέντρο των επιχειρηματικών δραστηριοτήτων του: είναι πιθανό ο θρίαμβος του Σαλαδίνου επί των σταυροφορικών κρατών της Ανατολής να έπεισε τον ήρωά μας ότι η Αλεξάνδρεια δεν ήταν πια το ίδιο ασφαλής ως εμπορική βάση. Έχοντας φτάσει σε μάλλον προχωρημένη ηλικία σταματά να ταξιδεύει, αναθέτοντας τις εμπορικές αποστολές στους γιους του. «Περιορίζεται» στον ρόλο του χρηματοδότη και στη διαχείριση της μεγάλης ακίνητης περιουσίας του. Δεν γνωρίζουμε την ακριβή χρονολογία ή τον τόπο θανάτου του (Βενετία, Κωνσταντινούπολη ή μήπως Αλεξάνδρεια;), είμαστε όμως βέβαιοι ότι άφησε τον εμπορικό του οίκο σε ανθηρή κατάσταση, καθιστώντας τον μια από τις σπουδαιότερες επιχειρήσεις της Μεσογείου.

ΙΙ. Χαρακτηριστικά γνωρίσματα του ενετικού εμπορίου κατά τον Μεσαίωνα

1. Ένα οικουμενικό εμπόριο χωρίς διακρίσεις και φραγμούς: Οι Ενετοί, όπως και γενικά οι έμποροι από τις άλλες ναυτικές δημοκρατίες της Ιταλίας (αρχικά, έως και τον 11ο αι., το Αμάλφι, και μετέπειτα τη Γένοβα και την Πίζα) συνδέουν εμπορικά την καθολική Δύση, το ορθόδοξο Βυζάντιο και τον μουσουλμανικό κόσμο. Μεταφέρουν στην Ανατολή κυρίως πρώτες ύλες (ξυλεία και μέταλλα) και γυρίζουν στη Δύση με προϊόντα πολυτελείας για τις εύπορες τάξεις (μπαχαρικά, μεταξωτά από το Βυζάντιο, κοσμήματα και χειροτεχνήματα), χωρίς να περιφρονούν και την εμπορία φθηνότερων ειδών πρώτης ανάγκης (μάλλινα και δερμάτινα) (βλ. Jean-Claude Hocquet, La vie mouvementée du marchand Mairano, όπ.π.). Η βασική τους επιδίωξη είναι το κέρδος και, όπως είναι φυσικό, δεν υπόκειται σε φραγμούς: όταν εμπορεύονται όπλα (ασπίδες, δόρατα, ξίφη) ή πρώτες ύλες για στρατιωτικό εξοπλισμό (ξυλεία και μέταλλα) εφαρμόζουν, χωρίς αναστολές, τη διαχρονική πολιτική των εμπόρων όπλων, πωλώντας και στις δύο εμπόλεμες πλευρές, δηλ. τους μουσουλμάνους της Αιγύπτου και τους χριστιανούς της Ιερουσαλήμ, της Τρίπολης και της Αντιόχειας. Οι παπικές απαγορεύσεις κι αφορισμοί, ή οι αποφάσεις των χριστιανών ηγεμόνων δεν πτοούν τους Ενετούς, οι οποίοι συνεχίζουν τις εμπορικές δραστηριότητες με τους «απίστους».

Οι δραστηριότητες αυτές εξαρτώνται άμεσα από την ασταθή διπλωματική ισορροπία μεταξύ των διαφόρων δυνάμεων της Μεσογείου. Για ιστορικούς λόγους το Βυζάντιο αποτελεί τον κατεξοχήν εμπορικό εταίρο των Ενετών (ήδη από τον 11ο αι. και επί Αλέξιου Κομνηνού οι Ενετοί έμποροι τυγχάνουν πλήρους απαλλαγής από το κομμέρκιο, δηλαδή τον φόρο ύψους 10% επί της αξίας των εμπορευμάτων), εντούτοις, όπως αποδεικνύει και η ζωή του Μαϊράνο, οι σχέσεις Βενετίας και Βυζαντίου είναι ταραχώδεις. Επομένως, συμφέρον της Βενετίας είναι να διατηρεί πάντα εναλλακτικές εμπορικές οδούς. Καθ’ όλη τη διάρκεια της ιστορικής περιόδου που εξετάζουμε, βασικό μέλημα των ενετικών αρχών είναι να κρατούν ανοιχτή μία τουλάχιστον από τις τρεις βασικές οδούς (Βενετία-Κωνσταντινούπολη και στη συνέχεια λιμάνια της Μικράς Ασίας ή της Μαύρης Θάλασσας, Βενετία-Αλεξάνδρεια, Βενετία-χριστιανικά λιμάνια της Συρίας και Παλαιστίνης). Φυσικά κάθε νέα προοπτική εμπορικού δρόμου είναι ευπρόσδεκτη για τη Γαληνοτάτη. Το διαπιστώσαμε, άλλωστε, με το παράδειγμα των λιμανιών της βορειοδυτικής Αφρικής.

Εξαιρουμένων των μάλλον σύντομων περιόδων εχθρότητας, τα ξένα κράτη βλέπουν θετικά τις δραστηριότητες των Ενετών εμπόρων. Στα περισσότερα λιμάνια (Αλεξάνδρεια, Άκρα, Τύρος, Κωνσταντινούπολη κ.λπ.) τους παραχωρείται εμπορικός σταθμός (fondaco, από το αραβικό funduk, με αμφιλεγόμενο ελληνικό έτυμο τη λέξη «πανδοχείο», βλ. René Fédou e.a. “Lexique historique du Moyen Âge“, coll. cursus, εκδ. Armand Colin, Παρίσι 1995, λήμμα fondaco, σελ. 74), όπου οι έμποροι συναλλάσσονται με μεγαλύτερη ευκολία, ενώ το κράτος υποδοχής μπορεί να εισπράξει άμεσα φόρους και δασμούς επί των εμπορευμάτων. Παράλληλα, οι Ενετοί (κι οι υπόλοιποι Ιταλοί) έμποροι έχουν στα λιμάνια αυτά τις συνοικίες τους (με την εκκλησία, αφιερωμένη συνήθως στον Άγιο Μάρκο, τον φούρνο. τον μύλο και τα λουτρά τους), όπου ζουν όπως και στην πατρίδα τους, ενώ τα συμφέροντά τους τα εκπροσωπεί ένας ομοεθνής τους πρόξενος.

2. Καινοτόμες μορφές συμβάσεων και εταιριών: Η εφευρετικότητα των Ενετών εμπόρων εκφράζεται με νέες μορφές εμπορικών συμβάσεων και εταιριών. Συχνή είναι η περίπτωση της ρογκαντία: η κεφαλαιουχική εταιρία που έχει την κυριότητα των εμπορευμάτων αναθέτει την πώλησή τους σ’ έναν έμπορο έναντι αμοιβής (Christian Bec, όπ.π., σελ. 17). Η επιχείρηση αποδεικνύεται συνήθως ιδιαίτερα επωφελής και για τον ταξιδιώτη έμπορο. Μπορεί να μη συμμετέχει στα εταιρικά κέρδη, αλλά εκτός της προκαθορισμένης αμοιβής έχει τη δυνατότητα να προβεί κατά τη διάρκεια του ταξιδιού και σε δικές του συναλλαγές. Για παράδειγμα, το 1156, στο πλαίσιο μιας ρογκαντία, ο Μαϊράνο είναι υπεύθυνος για τη μεταφορά και πώληση εμπορευμάτων στη γραμμή Κωνσταντινούπολη-Σμύρνη-Αλεξάνδρεια. Παρότι δεν έχει συμμετοχή στα κέρδη της εταιρίας, αποκτά σημαντικά ποσά παίρνοντας την πρωτοβουλία να προσθέσει και να πωλήσει και δικά του εμπορεύματα στη διαδρομή.

Ακόμη συχνότερη, όμως, είναι η περίπτωση των εταιρικών μορφών στις οποίες ο έμπορος δεν παρέχει απλώς εργασία, αλλά συμμετέχει και στα κέρδη, συνήθως δε και στο εταιρικό κεφάλαιο. Η σύμβαση έχει  περιορισμένη χρονική ισχύ (μπορεί να αφορά μία μόνον εμπορική αποστολή) και συνάπτεται μεταξύ ενός ή πλειόνων κεφαλαιούχων-χρηματοδοτών και ενός εμπόρου, ο οποίος καθίσταται υπεύθυνος για την πώληση των εμπορευμάτων.  Στη μορφή της κομμέντα (την οποία χρησιμοποιούν συνήθως στη Γένοβα), ο έμπορος δεν μετέχει στο κεφάλαιο, κρατά όμως το 1/4 των κερδών, αποδίδοντας τα υπόλοιπα στους κεφαλαιούχους. Σύμφωνα, όμως, με τη βενετσιάνικη εκδοχή της κομμέντα, δηλ. την κολλεγκάντσα, ο χρηματοδότης παρέχει το μεγαλύτερο μέρος του κεφαλαίου (συνήθως τα 2/3), ενώ ο έμπορος συνεισφέρει με το υπόλοιπο κεφάλαιο.  Τα κέρδη της επιχείρησης μοιράζονται μεταξύ βασικού κεφαλαιούχου και εμπόρου στο μισό, ενώ τυχόν ζημίες κατανέμονται αναλόγως της εισφοράς του κάθε εταίρου (René Fédou e.a., όπ.π., λήμματα colleganza και commenda, σελ. 42-43/ Christian Bec, όπ.π.). Ως εκ της φύσεώς της, η κολλεγκάντσα είναι ιδιαιτέρως συμφέρουσα για τον έμπορο που μετέχει σ’ αυτήν.

Το αρχείο του Μαϊράνο μας προσφέρει ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα κολλεγκάντσας. Το 1167, στην Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου όπου ήταν τότε εγκατεστημένος, ο Μαϊράνο συνάπτει εμπορική σύμβαση με έναν άλλο Βενετό έμπορο, τον Ντομένικο Γιάκομπ. Για τους σκοπούς της εταιρίας, ο Μαϊράνο παρέχει το πλοίο του οποίου είναι ιδιοκτήτης και συμμετέχει με τα 2/3 του κεφαλαίου (κι επομένως των εμπορευμάτων), ενώ ο συνεταίρος του συμμετέχει με το 1/3 του κεφαλαίου και αναλαμβάνει το επιχειρησιακό σκέλος: ο Γιάκομπ θα συνοδέψει τα εμπορεύματα στο ταξίδι από την Αλεξάνδρεια στον Αλμυρό της Μαγνησίας. Στη συνέχεια, θα ενωθεί με την πρώτη ενετική μούδα (βλ. κατωτέρω) που κατευθύνεται στην Κωνσταντινούπολη. Στη Βασιλεύουσα θα λάβει χώρα κι η απόδοση λογαριασμών: ο Γιάκομπ θα επιστρέψει στον Μαϊράνο το κεφάλαιό του (τα 2/3 του εταιρικού), καθώς και το ήμισι των κερδών που απέφερε η επιχείρηση, ενώ ο ίδιος θα κρατήσει το δικό του μερίδιο από το κεφάλαιο (1/3) και τα άλλα μισά κέρδη. Η κολλεγκάντσα, με τις διάφορες παραλλαγές της, συντελεί ευεργετικά στη συσσώρευση κεφαλαίων και γενικά στην ανάπτυξη της εμπορικής κίνησης: ο έμπορος που έχει την ευθύνη της επιχείρησης, συνοδεύοντας το εμπόρευμα, έχει την άδεια να προβεί σε οποιεσδήποτε αγοραπωλησίες κρίνει επικερδείς. Εκμεταλλευόμενος τις διαφορές τιμών των εμπορευμάτων μεταξύ των διαφόρων σταθμών του, πολλαπλασιάζει τα κέρδη της εταιρίας, αλλά και τα προσωπικά του κέρδη.

Παράλληλα, στο πλαίσιο του ενετικού εμπορίου παρατηρείται ευρεία χρήση νέων μέσων που διευκολύνουν τις συναλλαγές και την εμπορική δραστηριότητα εν γένει: αξιόγραφα (κυρίως η συναλλαγματική), διπλή λογιστική (κατά πάσα πιθανότητα ενετική εφεύρεση), αλληλόχρεοι λογαριασμοί κ.λπ.

3. Ο τυπικός  Ενετός έμπορος: Η εκπαίδευση και η κατάρτιση του Ενετού εμπόρου αρχίζει από πολύ νωρίς. Έφηβος ακόμη θα μπαρκάρει και θα του ανατεθούν ορισμένα εμπορεύματα τα οποία θα αναλάβει να πωλήσει. Η μαθητεία του θα συνεχιστεί σε κάποιο λιμάνι του εξωτερικού, δίπλα σε συγγενή ή τον τοπικό συνεργάτη της οικογενειακής εταιρίας. Ολοκληρώνοντας τη μαθητεία του, θα αναλάβει ο ίδιος τον ρόλο συνεργάτη και θα αρχίσει τα εμπορικά ταξίδια.

«Με τα χρόνια κι όταν φτάσει η κατάλληλη στιγμή, αφού κάνει περιουσία, θα επιστρέψει στη Βενετία και θα γίνει επιτέλους οικογενειάρχης. Θα συνεχίσει τις επιχειρηματικές δραστηριότητες. θ’ αναμιχθεί στην πολιτική, θα κάνει επενδύσεις… Σε αντίθεση προς τους Φλωρεντινούς ομολόγους του με τις φιλολογικές ανησυχίες τους, ο Ενετός έμπορος έχει πρακτικό πνεύμα και γνώσεις κυρίως τεχνικές» ((Christian Bec, όπ.π., σελ. 40). Τα εφόδιά του είναι η εμπειρία, οι γερές βάσεις λογιστικής και γεωγραφίας, η καλή γνώση των ξένων γλωσσών που μιλούν οι αλλοδαποί πελάτες του.

Χαρακτηριστικό του Ενετού επιχειρηματία, όπως είδαμε στην περίπτωση του Ρομάνο Μαϊράνο, είναι ακριβώς η συμμετοχή του σε πολλές εταιρίες διαφορετικών τύπων και εμβέλειας. Εναλλάσσεται στους ρόλους του κεφαλαιούχου και του εμπόρου. Με τον τρόπο αυτό ελαχιστοποιεί τους εμπορικούς κινδύνους, σε τέτοιο σημεία που δεν καταφεύγει σχεδόν ποτέ στην ασφάλιση των εμπορευμάτων του (όπως κάνουν συστηματικά οι Φλωρεντινοί).

4. Μια κρατικώς ελεγχόμενη οικονομία: Το ενετικό οικονομικό θαύμα, πάντως, δεν θα μπορούσε να γίνει πραγματικότητα αποκλειστικά χάρη στην ιδιωτική πρωτοβουλία. Η οικονομία της Βενετίας κατευθύνεται κι ελέγχεται από το Δημόσιο. Η Γαληνοτάτη καθορίζει τα δρομολόγια, τον χρόνο απόπλου και τα εκάστοτε φορτία εμπορευμάτων για τις μούδες (mude), τις οργανωμένες ναυτικές αποστολές που αναχωρούν τακτικά για τους βασικούς εμπορικούς προορισμούς : στα… κονβόϊ αυτά συμμετέχουν εμπορικά πλοία ιδιωτών που συνοδεύονται από γαλέρες, συνήθως ιδιοκτησίας του Δημοσίου. Οι γαλέρες, η καθεμία με 200 κωπηλάτες και 20 βαλλιστριδοφόρους, μεταφέρουν τα μεγάλης αξίας εμπορεύματα και αποτελούν εγγύηση για την ασφάλεια των εμπορικών πλοίων των ιδιωτών. Οι προδιαγραφές ασφάλειας των πλοίων των ιδιωτών, ο εξοπλισμός, το πλήρωμα και οι συνθήκες ασφάλειας και υγιεινής στα πλοία καθορίζονται με νόμους και διοικητικές πράξεις του ενετικού κράτους, ενώ η τήρησή τους ελέγχεται από τους δημοσίους υπαλλήλους. Επιπλέον, η Γαληνοτάτη ρυθμίζει λεπτομερώς τις εμπορικές δραστηριότητες αλλοδαπών σε ενετικό έδαφος, έχει το μονοπώλιο άλατος, ελέγχει αυστηρά το εμπόριο των βασικών καταναλωτικών αγαθών. Τέλος, απαγορεύει στις ενετικές τράπεζες τη δανειοδότηση αλλοδαπών προκειμένου το χρήμα τους να είναι διαθέσιμο αποκλειστικά στους Ενετούς υπηκόους και, φυσικά, στο ίδιο το κράτος (Christian Bec, όπ.π., σελ. 38-39).

Με όλες τις ιδιαιτερότητές της ή τα χαρακτηριστικά που μοιάζουν ασύμβατα με την εποχή μας, η ενετική οικονομία και οι πρωταγωνιστές της διακρίνονται από πολλά στοιχεία ικανά να αποτελέσουν χρήσιμα διδάγματα για τις δύσκολες εποχές που διανύουμε. Θάρρος, επιμονή, ευρύτητα πνεύματος και αξία της προσωπικής προσπάθειας (όπως σημείωνε κι ο Υβ Ρενουάρ «οι μεγάλες περιουσίες οφείλονταν στις πολλές μικρομεσαίες εταιρίες και στη συσσώρευση μικρών κερδών»). Κι όλα αυτά σε πλαίσιο αγαστής συνεργασίας ανάμεσα στην ιδιωτική πρωτοβουλία και το ενετικό Δημόσιο. Διαχρονικά ωφέλιμα μου μοιάζουν όλα αυτά.

Καλή χρονιά, με υγεία, ευτυχία και δημιουργικότητα στις φίλες και στους φίλους του ιστολογίου!

Advertisements

Ετικέτες: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,

35 Σχόλια to “Η ιστορία του Ρομάνο Μαϊράνο”

  1. dr7x Says:

    Καλημέρα, καλή χρονιά, κι ένα μεγάλο ευχαριστώ γι’ αυτή τη συναρπαστική παρουσίαση. Εδώ υπάρχει έμπνευση για συναρπαστικά μυθιστορήματα και την τηλεοπτική μεταφορά τους! Να ‘σαι καλά.

    • rogerios Says:

      Καλή χρονιά, αγαπητέ Δρα!

      Πράγματι, το υλικό θα μπορούσε να δώσει έμπνευση για μυθιστορήματα και για τηλεοπτικά σήριαλ. Μπορεί αυτό να έχει ήδη συμβεί και εγώ να το αγνοώ (ίσως οι φίλοι μας οι Ιταλοί να μας έχουν ήδη προλάβει). Βέβαια, θα πρέπει κανείς να παραβλέψει τον μάλλον άχαρο χαρακτήρα του υλικού: δεν ξέρουμε τίποτε για την παιδική του ηλικία, για τις σχέσεις με τις δύο (αν δεν κάνω λάθος) γυναίκες που παντρεύτηκε ή με τα παιδιά του, για το πώς βίωνε τις εναλλαγές της μοίρας του ως εμπόρου, για τα αισθήματά του προς τους συμπατριώτες συνεταίρους του ή τους αλλοδαπούς πελάτες του. Έχουμε μόνο συμβάσεις, δάνεια και συστάσεις εταιριών, εμπορικά δρομολόγια και καταλόγους εμπορευμάτων. Φυσικά, οι ελλείψεις αυτές θα μπορούσαν να λειτουργήσουν κι ως κίνητρο για τον υποθετικό συγγραφέα ή σεναριογράφο, που θα είχε τη δυνατότητα να πλάσει όπως ήθελε τους χαρακτήρες της ιστορίας. Και να βάλει όλα τα στοιχεία που απαιτεί η εμπορική (ή όποια άλλη) επιτυχία του εγχειρήματος.

  2. voulagx Says:

    Καλη Χρονια, Ρογηρε!

  3. γρηγόρης στ. Says:

    Καλή Χρονιά, Ρογήρε, και επιπλέον εμπνευσμένη και πολυγραφότατη!

  4. Καίτη Βασιλάκου Says:

    Καλή χρονιά, Ρογήρε. Ενδιαφέρων τύπος ο Ρομάνο Μαϊράνο, τυπικός ενετός έμπορος, δραστήριος και με πολλές σχέσεις με την Κωνσταντινούπολη. Μας έδωσες μια ζωηρή εικόνα της εποχής. Με άλλα λόγια, μας ταξίδεψες πάλι.

    • rogerios Says:

      Καίτη σ’ ευχαριστώ πολύ! Καλή κι ευτυχισμένη χρονιά και σε σένα!

      Και πράγματι ένας άνθρωπος που έζησε αυτή τη ζωή, δεν μπορεί, πρέπει να ήταν κι ενδιαφέρων. Και οι σχέσεις του δεν περιορίζονται στη Βασιλεύουσα, αλλά έχουν να κάνουν και με την Κρήτη, τη Σμύρνη, τη Μαγνησία και ποιός ξέρει πού αλλού. Διαπιστώνουμε εκτός των άλλων πώς οι Ενετοί είχαν υποκαταστήσει και μέρος του εσωτερικού εμπορίου των Βυζαντινών. Τον 12ο αι., οι μόνοι αληθινοί μεγαλέμποροι του Βυζαντίου είναι αυτοί που συνεργάζονται με τους Βενετσιάνους. Ενδεικτικό της κατάστασης της αυτοκρατορίας.

  5. Sun Knight Says:

    Αξιότιμε Ρογήρε,

    βρίσκω εξαιρετικό τον τρόπο που πραγματεύεστε τα θέματά σας.

    Προτιμώ παρ’ όλα αυτά και λόγω της απέχθειας που τρέφω για τους εμπόρους, να εκθειάζω τη Βενετία κυρίως για την αρχιτεκτονική της, τους καλοντυμένους stradioti και τους μεγάλους της ζωγράφους.

    Vale!

    • rogerios Says:

      Αξιότιμε ιππότη,

      ευχαριστώ ιδιαιτέρως για τα καλά λόγια και εύχομαι με την ευκαιρία ό,τι καλύτερο για το νέο έτος!

      Πράγματι οι λόγοι που παραθέσατε καθιστούν άξια θαυμασμού τη Βενετία. Οφείλω όμως να επισημάνω ότι η τέχνη της Βενετίας δεν θα υπήρχε χωρίς τον πλούτο που συσσώρευσαν οι έμποροί της. Θα συμφωνήσετε ίσως ότι οι έμποροι αυτοί διέθεταν αρετές που συνήθως δεν συνδέουμε με την εμπορική ιδιότητα. Αν μη τι άλλο, δεν δίσταζαν να ρισκάρουν πραγματικά.

      Έρρωσθε!

  6. Καίτη Βασιλάκου Says:

    Ώστε έγιναν τελικά, Ρογήρε, οι Βενετοί, οι Γενουάτες και οι Πισάτες κράτος εν κράτει στη Βυζαντινή Αυτοκρατορία με τα γνωστά ολέθρια αποτελέσματα.
    Δεν μπορούσαν να κουνηθούν πια οι Βυζαντινοί.

    • rogerios Says:

      Λίγο-πολύ έτσι είναι (τουλάχιστον για Ενετούς και Γενουάτες, η «κακόμοιρη» Πίζα έπαιξε μάλλον δεύτερους ρόλους). Για παράδειγμα, είναι σχεδόν βέβαιο ότι κατά τον 12ο αι. όλο το εισαγωγικό-εξαγωγικό εμπόριο του Βυζαντίου έχει περάσει στα χέρια των Ενετών (πρωτίστως). Κι από τους Βυζαντινούς εμπόρους (σοβαρής εμβέλειας), οι μόνοι που επιβιώνουν είναι αυτοί που έχουν παρτίδες με τους Ενετούς.

      Πάντως, τέτοια φαινόμενα δεν τα παρατηρούμε μόνο στο Βυζάντιο. Και στη Νορμανδική Σικελία, από τα χρόνια του Γουλιέλμου Β΄ του Καλού, το εισαγωγικό-εξαγωγικό εμπόριο περνά ολοκληρωτικά στα χέρια των εμπόρων από τις ναυτικές δημοκρατίες της Βόρειας Ιταλίας. Άτιμο πράγμα η παρακμή…

  7. andreas Says:

    Συγχαρητήρια, με τον κίνδυνο να φανώ αχάριστος μήπως υπάρχει κάτι για τις συγκρούσεις Βενετίας – Γένουας για την κυριαρχία στην Αν. Μεσόγειο;

  8. rogerios Says:

    Αντρέα, καλή χρονιά και ό,τι επιθυμείς!

    Μερσί!

    Διόλου αχάριστος δεν θα φανείς, η διαρκής σύγκρουση Βενετίας
    -Γένοβας για τη ναυτική κι εμπορική κυριαρχία στη Μεσόγειο είναι από τα πιο ενδιαφέροντα θέματα και κάποια στιγμή λέω να το πιάσω. Ελπίζω να μην αργήσω υπερβολικά!

  9. ζαχαρη Says:

    Καλησπέρα Ρογήρε.Βρίσκω την δουλειά που κάνετε στη σελίδα σας πολύ καλή.Αγαπώ πολύ την ιστορία και θεωρώ τον Μεσαίωνα πολύ άγνωστο και γοητευτικό.Νομίζω οτι όλα ξεκινήσανε τότε.
    Βέβαια είμαι απλώς αναγνώστης,καμία ειδικότητα…Συνεχίστε.

    • rogerios Says:

      Ζάχαρη, καλώς όρισες και σ’ ευχαριστώ πολύ! [ελπίζω να επιτρέπεις τον ενικό 🙂 ]

      Ο Μεσαίωνας είναι οπωσδήποτε παρεξηγημένος και σε μεγάλο βαθμό άγνωστος στον σύγχρονο άνθρωπο (οι λόγοι για αυτό είναι πολλοί, κάποιοι ίσως αναφέρθηκαν ακροθιγώς στο προτελευταίο ποστ). Δεν θα έλεγα ότι «όλα ξεκίνησαν τότε», ωστόσο είναι βέβαιο ότι πολλά στοιχεία της σύγχρονης ζωής έχουν τις ρίζες τους ή αναπτύσσονται ιδιαίτερα στα χρόνια του Μεσαίωνα.

      Δεν υπάρχει λόγος να τονίζεις την ιδιότητα του απλού αναγνώστη. Όλοι αυτό είμαστε σε τελική ανάλυση. Άλλωστε δεν πρόκειται για κλειστή λέσχη που απευθύνεται μόνο στους ήδη πιστούς. Ίσα-ίσα που μια φρέσκια ματιά μπορεί να θέσει εύστοχα ερωτήματα, ιδίως για ζητήματα που αυτός που θεωρεί πολύ οικεία μια ιστορική περίοδο νομίζει ότι είναι αυτονόητα. Οπότε, η επίσκεψή σου με χαροποιεί και ελπίζω να έχουμε την ευκαιρία να τα πούμε σύντομα και επί της ουσίας.

  10. ζαχαρη Says:

    Ευχαριστώ,και ενοείται πως δεν χρειάζεται πληθυντικός.Έγραψα πως θεωρώ τον Μεσαίωνα σημαντικό γιατί βλέπω πως οι ανατροπές που κυοφορήθηκαν τότε ακόμα δεν ξεπεραστήκανε επί της ουσίας.για παράδειγμα στην ιδιοκτησία της γής ,μάλλον εκεί ξαναγυρίζουμε.Καλημέρα.

  11. Cadmian Says:

    Εξαιρετικό άρθρο, όπως κι όλες οι υπόλοιπες αναρτήσεις του ιστολογίου αυτού. Ως θαυμαστής της μεσαιωνικής ιστορίας του Ευρωπαϊκού χώρου, βρίσκω κι εγώ πως οι «υποσημειώσεις» του Μεσαίωνα κρύβουν όχι μόνο εκπλήξεις, αλλά πραγματικά διαμάντια.

    Εκτός θέματος με την παρούσα ανάρτηση, θα ήθελα να κάνω μία ερώτηση: Υπήρξε ποτέ οποιαδήποτε επαφή ή οποιουδήποτε είδους συναλλαγή της μεσαιωνικής Αγγλίας με τη Βυζαντινή Αυτοκρατορία; Αν ναι, θα μπορούσε ίσως να υπάρξει ένα μελλοντικό άρθρο σας ως προς αυτή;

    Δεν θα ήθελα να σας ταλαιπωρήσω με αυτό το θέμα, αλλά αποτέλεσε το αντικείμενο μίας συζήτησης μεταξύ εμού και ενός φίλου μου, εξίσου θαυμαστή του Ευρωπαϊκού Μεσαίωνα, και όσο κι αν έψαξα δεν κατάφερα να βρω κάτι.

    Και πάλι συγχαρητήρια, και αναμένω με ανυπομονησία την επόμενη σας ανάρτηση!

    • rogerios Says:

      Αγαπητέ Cadmian, καλώς όρισες ως σχολιαστής στο ιστολόγιο και σ’ ευχαριστώ πολύ για τα τόσα καλά λόγια!

      Όσον αφορά το ερώτημα που θέτεις: δεν έχω ως τώρα ασχοληθεί ειδικά με το θέμα κι έτσι δεν έχω κάποιον πλήρη κατάλογο περιστατικών «συμπλοκής» της βυζαντινής Ιστορίας μ’ αυτήν της μεσαιωνικής Αγγλίας. Εκ πρώτης όψεως η μάλλον μεγάλη απόσταση μεταξύ των δύο βασιλείων λειτουργεί αποτρεπτικά ως προς την ύπαρξη στενών σχέσεων. Εντούτοις, οι σταυροφορίες και η διπλωματία που εξ ορισμού δεν καταλαβαίνει από αποστάσεις φέρνουν τους ανθρώπους πιο κοντά 🙂 . Δύο παραδείγματα.

      – η κατάκτηση της Κύπρου το 1191 από τον Ριχάρδο Α΄ τον Λεοντόκαρδο (εκείνη την εποχή το νησί το κυβερνούσε ο Ισαάκιος Κομνηνός Δούκας που είχε αποκηρύξει την εξουσία του αυτοκράτορα Ανδρόνικου Κομνηνού). Βέβαια πόσο Άγγλος θα μπορούσε να θεωρηθεί ο Ριχάρδος, από τη στιγμή που στις φλέβες του κυλούσε νορμανδικό και ανδεγαυικό αίμα και στην Αγγλία δεν πρέπει να πέρασε περισσότερο από ένα μήνα της ζωής του!

      – η μοναδική επίσκεψη βυζαντινού αυτοκράτορα στην Αγγλία. Εδώ πρέπει να περιμένουμε τους χαλεπούς καιρούς κοντά στο τέλος της περιπέτειας της αυτοκρατορίας. Ο Οθωμανός σουλτάνος Βαγιαζήτ πολιορκεί τη Βασιλεύουσα από το 1394. Ο αυτοκράτορας Μανουήλ Β΄ Παλαιολόγος αναζητεί απελπισμένα βοήθεια από τη χριστιανική Δύση. Ήδη έχει στείλει απεσταλμένους σε όλες τις αυλές της Ευρώπης, περιλαμβανομένης και της Αγγλίας του Ριχάρδου Β΄. Το 1399 εγκαταλείπει την πολιορκούμενη πρωτεύουσα του και ξεκινά μια μεγάλη περιοδεία στην Ευρώπη, πάντα σε αναζήτηση στρατιωτικής και οικονομικής βοήθειας. Έτσι τον Δεκέμβριο του 1400 και τον Ιανουάριο του 1401 ο Μανουήλ επισκέπτεται επίσημα την Αγγλία, όπου βασιλεύει πλέον ο Ερρίκος Δ΄. Παρά τη θερμή υποδοχή που θα επιφυλάξει ο δεύτερος στον Μανουήλ, ο βυζαντινός αυτοκράτορας δεν θα καταφέρει να αποσπάσει παρά μια μικρή οικονομική βοήθεια από τον αγγλικό θρόνο. Η σωτηρία του από τον οθωμανικό κίνδυνο δεν θα είναι άλλη από την απρόβλεπτη (;) εισβολή του Ταμερλάνου στην Ανατολία που θα καταλήξει στη συντριβή του Βαγιαζήτ στη μάχη της Άγκυρας (1402).

  12. Cadmian Says:

    Σας ευχαριστώ πάρα πολύ για τον χρόνο σας, και πάλι σας ζητώ συγγνώμη για την κατάχρηση του χώρου και το εκτός θέματος του σχολίου/απορίας.

    Καλό σας απόγευμα!

  13. rogerios Says:

    Καλό μεσημέρι! [τις Κυριακές ξυπνάω αργά 🙂 ]

    Ούτε κατάχρηση υπάρχει, ούτε καμιά απαγόρευση των «εκτός θέματος» σχολίων. Το αντίθετο θα έλεγα, μια και χαρά του οικοδεσπότη είναι η εμφάνιση σχολίων που θέτουν ενδιαφέροντα ζητήματα. Δεν ξέρω μόνο αν η απάντησή μου βρίσκεται στη σωστή κατεύθυνση για να απαντήσει στην απορία ή αν υπήρξε εκ μέρους μου παρανόηση.

  14. Γιώργος Λ. Says:

    Χαίρετε, η αναφορά στο Ριχάρδο το Λεοντόκαρδο μου έφερε στο νου μια παλιά παιδική (υπάρχει και διαφορετική;) έκδοση του Ρομπέν των Δασών που διάβαζα παιδί, όπου το σχήμα είναι: καλοί Άγγλοι πατριώτες Σάξωνες και κακοί Νορμανδοί – Γάλλοι κατακτητές. Μόνο τώρα, διαβάζοντας ότι ο Ριχάρδος ήταν Νορμανδός συνειδητοποίησα το απλοϊκό και το αντιφατικό ίσως του σχήματος: ο καλός Ριχ. είναι αδερφός του κακού Νορμανδού Ιωάννη, άρα κι αυτός Νορμανδός, αν και τον υποστηρίζουν οι καλοί Σάξωνες. Αν δεν βάζω υπερβολικά πολλά, μια μικρή βοήθεια στο ξέμπλεγμα; Ευχαριστώ, ανεξαρτήτως απάντησης.

    • rogerios Says:

      Καλώς όρισες, Γιώργο Λ.!

      Κανένα μπλέξιμο. Απλώς έχουμε να κάνουμε με το κλασσικό πάτερν της παρουσίασης μιας ιστορικής περιόδου με βάση τις αντιλήψεις μιας άλλης εποχής: το, εντελώς αντίθετο με τα ιστορικά στοιχεία, α λα Γ. Σκοττ πρότυπο των καλών Σαξόνων που μάχονται τους κακούς Γαλλονορμανδούς ανταποκρίνεται στις αντιλήψεις της Βρετανίας του 19ου αι. (δηλ. ενός εθνικού κράτους με βάση τις αντιλήψεις των νεότερων χρόνων που δεν είχε ποτέ το αντίστοιχό του στον Μεσαίωνα) και στους «ιδρυτικούς μύθους» της. Ξαναλέω ότι ο Ριχάρδος δεν πρέπει να πέρασε ούτε μήνα της ζωής του σε αγγλικό έδαφος. Τα γαλλικά ήταν η μητρική γλώσσα του. Η αγαπημένη πόλη του (όταν δεν έλειπε, ως συνήθως, σε εκστρατείες, σταυροφορίες κι άλλες πολεμικές βόλτες) ήταν μάλλον το Μπορντώ. Πώς όμως να βάλεις έναν τέτοιο τύπο στην αγγλική πατριωτική αφήγηση; Κάνεις γαργάρα τα ιστορικά στοιχεία και προχωράς στην ιδεολογική σου κατασκευή 🙂 .

  15. Γιώργος Λ. Says:

    !!! Ευχαριστώ. (θρύψαλα τα απλοϊκά σχήματα των παιδικών βιβλίων και χρόνων). Αναμένομεν…

  16. Δύτης των νιπτήρων Says:

    Συμπεραίνω ότι έχει πέσει πολλή δουλειά, Ρογήρε, οπότε και εύχομαι καλό κουράγιο! 🙂

    • rogerios Says:

      Φίλε Δύτη, σε υπερευχαριστώ! Νάσαι καλά!

      Σωστά μάντεψες. Πνίγομαι, κυριολεκτικά στη δουλειά (και βάλε στη ζυγαριά και τις ιώσεις των παιδιών. Πανικός!). Μέχρι τις 14 δεν πρόκειται να σηκώσω κεφάλι. Μετά πρέπει οπωσδήποτε να ενημερωθεί το ιστολόγιο. Ζητώ συγγνώμη από τους φίλους, αλλά δυστυχώς πρέπει να κάνουν υπομονή για μία εβδομάδα. Μετά υπόσχομαι να εξιλεωθώ.

  17. rogerios Says:

    Να είσαι καλά αγαπητέ φίλε! 🙂

  18. Ηλεφούφουτος Says:

    Άτιμο πράμα οι γρίπες αυτή την εποχή!

    Ελπίζω να μην κόλλησες κι εσύ απ τα παιδιά και να το έχετε όλοι ξεπεράσει!

    Πολύ ωραίο και αυτό σου το κείμενο.
    Μέχρι να φτάσω στην ενότητα 4, σκεφτόμουν ότι δεν δικαιούνται με όλα αυτά να γλύφονται όσοι «θα επιθυμούσαν να διαβάσουν και κάποιον έπαινο για … τον καπιταλισμό» διότι όσο συναρπαστικοί μού φαίνονται οι έμποροι τέτοιων εποχών, οι οποίοι μαθαίναν τον κόσμο καλά και κοίταζαν πώς θα πορευτούν με επιτυχία μέσα του φέρνοντας ισορροπία ανάμεσα στην ακινησία και στην κίνηση (εντάξει, με κάποια υποστήριξη κι από κάπου, αν και προτιμώ εμπόρους σαν τον Ηρόδοτο και το Σόλωνα), άλλο τόσο …για να τις συναρπάξουν μού φαίνονται όσοι ζητούν έναν κόσμο κομμένο και ραμμένο στα συμφέροντα μιας τάξης συμφεροντολόγων, δηλαδή ο κόσμος να προσαρμοστεί στις ανάγκες … ούτε καν εμπόρων όπως αυτός που εξιστορείς αλλά μονοπωλίων και κέντρων εξουσίας.

    • rogerios Says:

      Ευχαριστώ! Μάλλον τις αφήνουμε πίσω μας τις ιώσεις (τεσπα, μέχρι την επόμενη 😉 ).

      Σ’ αυτό που λες, δεν γίνεται να μη συμφωνήσω. Ακριβώς έτσι! Με τον τρόπο μου το λέω κι εγώ στο προηγούμενο ποστ.

  19. χαρη Says:

    έρχομαι καθυστερημένη Ρογήρε (αλλά νομίζω τις ευχές τις έχουμε ήδη πει 🙂 )
    όπως και να’χει, εύχομαι να πάνε όλα καλά και να ‘ναι περαστικά τα κρυώματα!

    επί του θέματος : τι γοητευτική ιστορία!
    πέρα δε από την αξία του ως εμπόρου, διαβλέπω και… ρομαντισμό στον Ρομάνο μας : παντρεύτηκε γυναίκα με μικρή προίκα – μπορεί δλδ να παντρεύτηκε κι από έρωτα!

    btw : τι είναι η στυπτηρία;

  20. rogerios Says:

    Χάρη και Δύτη, καλησπέρα και σας ευχαριστώ πολύ!

    Για τη στυπτηρία απάντησε ο Δύτης. Το μόνο που μπορώ να προσθέσω είναι ότι για την εποχή που συζητάμε το σημαντικότερο κοίτασμα στυπτηρίας βρισκόταν στη Φώκαια της Μ. Ασίας και ήταν συνήθως στα χέρια των Γενουατών.

    Δεν ξέρω αν η μικρή προίκα αποτελεί βέβαιη ένδειξη γάμου από έρωτα. Πιθανόν ο ήρωάς μας να μην μπορούσε να διεκδικήσει και μεγαλύτερη, λόγω και των δικών του μάλλον ταπεινών οικονομικών μέσων. Νομίζω πάντως ότι έκανε και δεύτερο γάμο.

    Τα κρυώματα πέρασαν, η μπόλικη δουλειά όχι. Αφήστε που εδώ και μια βδομάδα πασχίζω να γράψω νέο ποστ και με το που κάθομαι στον υπολογιστή ο μικρός αρχίζει να κλαίει και να θέλει νανούρισμα. Άμα με αφήσει, μπορεί να βγάλω κάτι μέχρι το Σάββατο.

    • χαρη Says:

      Ρογήρε (btw σε τι γλώσσα νανουρίζεις; προβηγκιανά; 😀 ) ως προς την προίκα πρέπει να πω «σωστό και αυτό» – άλλωστε εκείνη την ωραία και ηρωική εποχή με την οποία ωραίως και ηρωικώς ασχολείσαι ο γάμος ως γνωστόν ήταν δεδηλωμένως άσχετος, ίνα μη και εχθρός είπω, προς τον έρωτα (και μη μού πεις για τον Ντενιζ-Ντε-Αποτέτοιον γιατί εγώ από αλλού τα ξέρω 🙂 )

      (ευχαριστώ για συμπληρώματα περί χρωμάτων και ελπίζω σε νέα ανάρτηση συντόμως)

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s


Αρέσει σε %d bloggers: